Όλο και περισσότερες γυναίκες από την Εγγύς Ανατολή γνωρίζουν επιτυχία ως κωμικοί. Η παρουσία τους στη σκηνή, τον κινηματογράφο, τα φεστιβάλ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμπνέει τις γυναίκες των μελλοντικών γενεών.
Τα φεστιβάλ stand-up-comedy έχουν μεγάλη πέραση στον αραβικό κόσμο
«Το ξέρω, κι εγώ εκπλήσσομαι που είμαι στην ώρα μου. Παραλίγο να αργήσω, επειδή είμαι Αράβισσα και θα πρέπει ακόμα να ετοιμάσουμε ένα γεύμα για 20 άτομα... γιατί μια φίλη είπε ότι ίσως περάσει να πει ένα γεια».
Η Μία Αλμάς, μια ανερχόμενη κωμικός παλαιστινιακής καταγωγής, ανοίγει την παράστασή της στη Νέα Υόρκη με αυτά τα λόγια. Η Μία είναι ένα φανταστικό πρόσωπο από το πρόσφατα δημοσιευμένο μυθιστόρημα «Τι σκέφτονται οι άνθρωποι» της συγγραφέως Σάρα Χαμντάν. Όμως η πλοκή αναφέρεται σε μια πραγματική τάση. Την αυξανόμενη επιτυχία των γυναικών που ασχολούνται με stand-up-comedy στη Μέση Ανατολή.
«Τα τελευταία χρόνια αυτή η μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης έχει εξελιχθεί σε ένα σημαντικό μέσο γυναικείας χειραφέτησης και κοινωνικής κριτικής σε ορισμένα μέρη του αραβικού κόσμου», λέει η Ελχάμ Μανέα, πολιτική επιστήμονας με ειδίκευση στην περιοχή του Κόλπου και τη Μέση Ανατολή. «Αυτή η δυνατότητα είναι ζωτικής σημασίας, διότι επιτρέπει στις γυναίκες να προσεγγίσουν ένα κοινό πολύ πέρα από τους ακτιβιστικούς ή ελιτίστικους κύκλους».
Υπάρχουν ήδη μεγάλα φεστιβάλ stand-up-comedy στο Άμπου Ντάμπι, το Ντουμπάι, το Αμμάν και το Ριάντ, ωστόσο το ποσοστό των γυναικών παραμένει μονοψήφιο. Στο Ριάντ για παράδειγμα, μόνο τρεις γυναίκες ανέβηκαν στη σκηνή τον Σεπτέμβριο του 2025 - και 47 άνδρες.
Χιούμορ και παράδοση
Τα κωμικά θεατρικά έργα έχουν μακρά ιστορία στη Μέση Ανατολή, όπως λέει η συγγραφέας Σάρα Χαμντάν
«Τα κωμικά θεατρικά έργα έχουν μακρά ιστορία στη Μέση Ανατολή και αποτελούν σημαντικό μέρος της κουλτούρας μας», λέει η Σάρα Χαμντάν σε συνέντευξή της στην DW. Το αιγυπτιακό θέατρο και ο αιγυπτιακός κινηματογράφος απέκτησαν μεγάλη δημοφιλία ήδη από τη δεκαετία του 1930.
Όταν μετακόμισε από τη Νέα Υόρκη στο Ντουμπάι πριν από 15 χρόνια, η Χαμντάν αξιοποίησε το πάθος της για την κωμωδία στη δημοσιογραφία. Στο πρώτο της άρθρο σχετικά με την κωμωδία στη Μέση Ανατολή συνάντησε τον Τζαμίλ Αμπού Βαρντέ, συγγραφέα και ειδικό στην κωμωδία. «Κατέληξα να πάρω συνέντευξη από τον άνθρωπο που αργότερα έγινε ο σύζυγός μου», θυμάται και γελάει. Το ζευγάρι μοιράζεται ακόμα και σήμερα τον ενθουσιασμό του για την κωμωδία.
«Υπάρχει σίγουρα κοινό για γυναίκες κωμικούς στην περιοχή», δήλωσε η Σύρια καλλιτέχνις stand-up Όλα Μσχαράφ σε συνέντευξή της στο περιοδικό Γκράτζια το 2023. Ωστόσο οι γυναίκες κωμικοί δέχονται ιδιαίτερες πιέσεις, τόνιζε στο ίδιο άρθρο η κωμικός Ριμ Ναμπίλ από την Αίγυπτο. «Η δυσκολία είναι ότι μας συγκρίνουν συνεχώς με τους άνδρες συναδέλφους μας. Μας φέρνουν αντιμέτωπους μεταξύ μας, σαν να πρέπει να αποδείξουμε ποιος είναι πιο αστείος», δήλωσε.
Περιορισμοί της ελευθερίας της έκφρασης
«Τα κωμικά θεατρικά έργα έχουν μακρά ιστορία στη Μέση Ανατολή και αποτελούν σημαντικό μέρος της κουλτούρας μας», λέει η Σάρα Χαμντάν σε συνέντευξή της στην DW. Το αιγυπτιακό θέατρο και ο αιγυπτιακός κινηματογράφος απέκτησαν μεγάλη δημοφιλία ήδη από τη δεκαετία του 1930.
Όταν μετακόμισε από τη Νέα Υόρκη στο Ντουμπάι πριν από 15 χρόνια, η Χαμντάν αξιοποίησε το πάθος της για την κωμωδία στη δημοσιογραφία. Στο πρώτο της άρθρο σχετικά με την κωμωδία στη Μέση Ανατολή συνάντησε τον Τζαμίλ Αμπού Βαρντέ, συγγραφέα και ειδικό στην κωμωδία. «Κατέληξα να πάρω συνέντευξη από τον άνθρωπο που αργότερα έγινε ο σύζυγός μου», θυμάται και γελάει. Το ζευγάρι μοιράζεται ακόμα και σήμερα τον ενθουσιασμό του για την κωμωδία.
«Υπάρχει σίγουρα κοινό για γυναίκες κωμικούς στην περιοχή», δήλωσε η Σύρια καλλιτέχνις stand-up Όλα Μσχαράφ σε συνέντευξή της στο περιοδικό Γκράτζια το 2023. Ωστόσο οι γυναίκες κωμικοί δέχονται ιδιαίτερες πιέσεις, τόνιζε στο ίδιο άρθρο η κωμικός Ριμ Ναμπίλ από την Αίγυπτο. «Η δυσκολία είναι ότι μας συγκρίνουν συνεχώς με τους άνδρες συναδέλφους μας. Μας φέρνουν αντιμέτωπους μεταξύ μας, σαν να πρέπει να αποδείξουμε ποιος είναι πιο αστείος», δήλωσε.
Περιορισμοί της ελευθερίας της έκφρασης
Για κάποια θέματα οι γυναίκες μπορούν να μιλήσουν πιο εύκολα
Σε αντίθεση με πολλούς διεθνώς επιτυχημένους κωμικούς, τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες καλλιτέχνες καμπαρέ στα επίσημα φεστιβάλ της Μέσης Ανατολής συνήθως αποφεύγουν το πολιτικό περιεχόμενο. Επίσης, συνήθως δεν θίγουν το θέμα της σεξουαλικότητας και απέχουν από τη χρήση γλώσσας που θα μπορούσε να εκληφθεί ως χυδαία - ανεξάρτητα από το φύλο των καλλιτεχνών. Οι διοργανωτές συχνά δίνουν εκ των προτέρων σαφείς οδηγίες σχετικά με το τι μπορεί να ειπωθεί και τι όχι. Υπάρχει όμως κοινωνική κριτική ή πολιτική κωμωδία εκτός των επίσημων δομών των φεστιβάλ, καθώς και στο εξωτερικό, με τους καλλιτέχνες αραβικής καταγωγής να καταπιάνονται με ένα ευρύτερο φάσμα θεμάτων.
Οι γυναίκες κωμικοί έχουν πάντως και ένα προβάδισμα, σύμφωνα με την Ελχάμ Μανέα. Λόγω του φύλου τους μπορούν να μιλήσουν πιο εύκολα για τον γάμο, την οικογενειακή πίεση, την εργασία, την αξιοπρέπεια και τα διπλά πρότυπα, χωρίς να χρειάζεται να τα παρουσιάζουν όλα αυτά ως ιδεολογική αντιπαράθεση.
Τζένιφερ Χόλαϊς
Επιμέλεια: Μαρία Ρηγούτσου -D.W
Tags
ΕΥΡΩΠΗ