Σαν σήμερα ξεκίνησε το 1966 η δημόσια ελληνική τηλεόραση

Σαν σήμερα, στις 23 Φεβρουαρίου 1966, η δημόσια ελληνική τηλεόραση ξεκίνησε να εκπέμπει πρόγραμμα από τον πειραματικό σταθμό τηλεόρασης του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ).
Οι δυσκολίες ήταν πολλές και αντιστρόφως ανάλογα, τα τεχνικά μέσα.

Συντονιστής του προγράμματος ήταν ο Γιώργος Κάρτερ και διευθυντής ο Μιχάλης Γιαννακάκος, ο οποίος υπήρξε ένας από τους πρωτεργάτες της κρατικής τηλεόρασης. Ο ίδιος, σε σχετικό ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ, περιγράφει ύστερα από χρόνια την άκρα μυστικότητα κάτω από την οποία εργάστηκαν αυτός και η ομάδα του για να λειτουργήσει κρατική τηλεόραση μέσω του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ) και όχι ως ιδιωτικός σταθμός.

Κατά την έναρξη του προγράμματος, στις 18.30, η δημοσιογράφος Ελένη Κυπραίου είπε την πρώτη «καλησπέρα» στους ομολογουμένως ελάχιστους τηλεθεατές της εποχής – πόσοι άλλωστε διέθεταν οικιακούς τηλεοπτικούς δέκτες εκείνη την εποχή; Το συνηθέστερο ήταν οι απλοί άνθρωποι να παρακολουθούν το τηλεοπτικό πρόγραμμα από τις τηλεοράσεις σε προθήκη καταστήματος ηλεκτρικών ειδών.

Το αρχικό πρόγραμμα είχε πολύ σύντομη διάρκεια. Περιλάμβανε τις εκπομπές “Διεθνή Επίκαιρα”, “Για σας κυρία μου”, το ταξιδιωτικό ντοκιμαντέρ ”Αυστραλία” και ένα αφιερωματικό ντοκιμαντέρ για τον Άγγλο γλύπτη Χένρι Μουρ, σύμφωνα με την ΕΡΤ.
Όπως αναφέρεται στο αρχείο της ΕΡΤ, το πρώτο στούντιο της κρατικής τηλεόρασης ήταν εγκατεστημένο στον 5ο όροφο του Νέου Υπεραστικού Μεγάρου Αθηνών (ΝΥΜΑ) του ΟΤΕ, στην οδό 3ης Σεπτεμβρίου.
Η δε δουλειά των πρώτων τεχνικών, επισημαίνεται ως «ιδιαίτερα σημαντική», καθώς ήταν εκείνοι που συνέβαλαν στη λειτουργία της τηλεόρασης έχοντας στη διάθεσή τους πενιχρά μέσα.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 27 Φεβρουαρίου, εξέπεμψε και το δεύτερο κανάλι της ελληνικής τηλεόρασης: η Τηλεόραση των Ενόπλων Δυνάμεων (ΤΕΔ) (κανάλι 10). Η ΤΕΔ είχε το δικό της στούντιο στο κτίριο της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού στο Πεδίο του Άρεως. Για αρκετούς μήνες η τηλεόραση εξέπεμπε μονάχα για 2-3 ώρες ημερησίως.

Η ΚΥΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΔΥΣΚΟΛΟΣ ΤΟΚΕΤΟΣ…

«Καλησπέρα σας. Από σήμερα το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας καθιερώνει το νέο του βραδινό ωράριο για τις τεχνικές δοκιμές του πειραματικού πομπού τηλεοράσεως. Κάθε βράδυ, από τις 18.30 μέχρι τις 20.30 περίπου, θα μεταδίδουμε μία σειρά δοκιμαστικών εκπομπών με ποικίλο περιεχόμενο. Όσοι από εσάς έχουν συσκευή τηλεοράσεως θα μπορούν να τις παρακολουθούν στο κανάλι 5».
Στις 16 Φεβρουαρίου του 1966, στις 6.30 το απόγευμα, στην οθόνη των τηλεοπτικών δεκτών, τις οποίες έχουν προμηθευτεί από την αγορά του εξωτερικού ελάχιστοι προνομιούχοι οικογενειάρχες, κυρίως στην Αθήνα, εμφανίζεται η παρουσιάστρια Ελένη Κυπραίου και αναγγέλλει την … κυοφορία της ελληνικής τηλεόρασης του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ), που θα γεννηθεί μία εβδομάδα μετά.
Πράγματι, στις 23 Φεβρουαρίου του 1966, το ΕΙΡ, με καθυστέρηση ετών από την υπόλοιπη Ευρώπη, αποκτά επισήμως τη δική του τηλεόραση. «Το ραδιόφωνο είναι καταδικασμένο να πεθάνει εάν δεν ολοκληρωθεί σε ένα σύνολο με την τηλεόραση. Το ζήτημα, λοιπόν, είναι: θέλουμε;» έχει εισηγηθεί και θέσει το κρίσιμο ερώτημα, κάμποσο καιρό πριν, στην αρμόδια επιτροπή ο τότε γενικός διευθυντής του ΕΙΡ, Αναστάσης – Σάκης Πεπονής.

«Τέθηκε σε λειτουργία η τηλεόραση των Αθηνών. Λειτουργούν 1.500 δέκτες» καταγράφουν χαρακτηριστικά την επομένη της πρώτης επίσημης μετάδοσης οι χρονικογράφοι της εποχής, καθώς για αρχή το νέο φρούτο έχουν την πολυτέλεια να … καταναλώνουν μόνον οι κάτοικοι της πρωτεύουσας. Κι έπειτα, ο τοπικός προσδιορισμός είναι απολύτως συνεπής προς τη νέα εξέλιξη, αφού η πρώτη τηλεοπτική εικόνα είχε ήδη μεταδοθεί προηγουμένως στο κοινό της Θεσσαλονίκης. Για την ακρίβεια, είχαν προηγηθεί αρκετές απόπειρες δημιουργίας δημόσιας τηλεόρασης με κύρια εκείνη της ΔΕΗ, τον Σεπτέμβριο του 1960, όταν τοποθέτησε στο περίπτερό της στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης εγκατάσταση μεταδόσεως εικόνας και εξέπεμψε σήμα περιορισμένης εμβέλειας. Ήδη, από τα τέλη του Αυγούστου του 1960, η εφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» δημοσίευε στο πρωτοσέλιδό της: «Εντατικαί προετοιμασίαι εις την Έκθεσιν – ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ ΤΗΛΕΟΡΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΕΓΚΑΘΙΣΤΑΜΕΝΟΥ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΙΝ ΘΑ ΜΕΤΑΔΙΔΕΤΑΙ ΔΙ ́ ΑΝΩ ΤΩΝ 100 ΣΥΣΚΕΥΩΝ ΑΝΑ ΤΗΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΝ».

Αλλά η περίοδος διάρκειας της ΔΕΘ παρήλθε και η πειραματική εκπομπή της ΔΕΗ, σαν περιστασιακή ατραξιόν μιας μεγάλης εμπορικής γιορτής, έλαβε τέλος με το κλείσιμο της αυλαίας. Στο μεταξύ, η τηλεόραση στην Ευρώπη -και ασφαλώς στην Αμέρικη, απ ́ όπου έχει ξεκινήσει- μεγαλουργεί. Όχι μόνο έχει εγκατασταθεί, αλλά είναι πλέον έγχρωμη και κερδίζει διαρκώς έδαφος στη ζωή του κοινού της. Στην «πρωτόγονη» ακόμα Ελλάδα πέφτει η πρόταση να αναλάβει την υπόθεση ως ιδιωτική πρωτοβουλία ο πανίσχυρος ιδιοκτήτης των ΜΜΕ, Εγγλέζος λόρδος Τόμσον. Έχει έρθει στην Ελλάδα, έχει την υποστήριξη της βασίλισσας Φρειδερίκης είναι και πελάτης της Εθνικής Τράπεζας… θα αναλάβει μονοπωλιακά την ίδρυση και τη λειτουργία της τηλεόρασης. Αλλά το ΕΙΡ με την υποστήριξη του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου αντιστέκεται σθεναρά στην προοπτική εκχώρησης τηλεοπτικού μονοπωλίου όχι μόνον στον ξένο ευγενή, αλλά και σε κάθε άλλο ενδιαφερόμενο.

«Επήραμε εκείνο τον εξοπλισμό της ΔΕΗ και τον εστήσαμε στην ταράτσα του κτηρίου του ΟΤΕ, στην 3η Σεπτεμβρίου. Ήμασταν μια ομάδα ανθρώπων με ενθουσιασμό και πάθος. Τεχνικοί, παρουσιαστές… Επικεφαλής ήταν ο Μιχάλης Γιαννακάκος και ανάμεσά τους η Ελένη Κυπραίου, η Τατιάνα Μιλλιέξ, ο Γιώργος Δάμπασης, ο Γιώργος Κάρτερ, ο Μικές Ψαλίδας, ο Ασλανίδης και άλλοι. Οι πρώτες μεταδόσεις σήματος από πειραματικό σταθμό έγιναν τον Μάιο και τον Ιούνιο του 1965» θα αφηγηθεί κάμποσα χρόνια μετά, με την ιδιότητά του ως υπουργού πια, ο Αναστάσης Πεπονής.

Στο φύλο της τής 8ης Μαΐου του 1965, η εφημερίδα «Ελευθερία» δημοσιεύει: «ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ – Η γενική δοκιμή αρχίζει – ΟΠΤΙΚΗ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΨΗΛΟΤΕΡΗ ΤΑΡΑΤΣΑ – ΕΧΟΥΝ ΕΙΣΑΧΘΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1.000 ΟΘΟΝΕΣ – ΜΕΤΑ ΕΞΑΜΗΝΟ Η ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΡΙΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ».

Στις 15 Ιουλίου του ίδιου έτους κι ενώ οι δοκιμαστικές εκπομπές του ΕΙΡ συνεχίζονται, γίνεται το βασιλικό πραξικόπημα, η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου πέφτει και η νέα κυβέρνηση των καλουμένων αποστατών ανακαλεί την απόφαση για λειτουργία της τηλεόρασης, κόβει τις πειραματικές εκπομπές, σκέπτεται, συσκέπτεται, ζυμώνεται, αναθεωρεί και προγραμματίζει την επαναλειτουργία του μέσου για τον Φεβρουάριο ή Μάρτιο του 1966.

Έτσι, οι πειραματικές εκπομπές ξεκινούν εκ νέου στις 16 Φεβρουαρίου και διαρκούν μία μόλις εβδομάδα. Στις 23 του μήνα το τηλεοπτικό σήμα του ΕΙΡ, ένα λιτό κιονόκρανο, υπό τον ήχο μιας διασκευής του ύμνου του Πινδάρου βγαίνει επίσημα στον αέρα. Το πρόγραμμα της πρώτης μέρας περιλαμβάνει ένα ντοκιμαντέρ για την Αυστραλία και ένα άλλο για τον Άγγλο γλύπτη Χένρυ Μουρ, δύο ενημερωτικές εκπομπές -μία με διεθνείς ειδήσεις και μία άλλη με γυναικείες- και δύο ψυχαγωγικές εκπομπές, μία μουσική και μία βραβευμένη βραζιλιάνικη ταινία μικρού μήκους.

Την επομένη, οι εφημερίδες εκθειάζουν την επίσημη πρώτη της ελληνικής τηλεόρασης, την οποία όπως σημειώνουν «εγκαινίασαν περί τα 20 άτομα». Φιλοξενούν, δε, και εντυπώσεις του διευθυντή του BBC, Κλόουβ, ο οποίος βρίσκεται στην Ελλάδα και δηλώνει ενθουσιασμένος με την καθαρότητα της εικόνας. «Ούτε στην Αγγλία δεν πετύχαμε τόσο καθαρή εικόνα» λέει χαρακτηριστικά ο επικεφαλής του αγγλικού τηλεοπτικού σταθμού.


Η ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ – Ο ΠΡΩΤΟΣ ΧΟΡΗΓΟΣ

Άλλοι με τη μορφή καλαίσθητου επίπλου κι άλλοι ως μεμονωμένες τετράγωνες συσκευές, οι τηλεοπτικοί δέκτες πλημμυρίζουν αίφνης τις προθήκες των μεγάλων καταστημάτων ηλεκτρικών ειδών κυρίως της πρωτεύουσας. Καθώς, δε, πλησιάζει η ώρα μετάδοσης των εκπομπών, άνθρωποι από το πουθενά συνωστίζονται μπροστά στις τζαμαρίες για να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα της νεότευκτης τηλεόρασης. Αλλά κάποιοι δαιμόνιοι επιχειρηματίες έχουν διαβλέψει τη νέα τάση κι έχουν στραφεί ήδη από νωρίς στην κυοφορούμενη τηλεόραση ως χορηγοί, προκειμένου να προωθήσουν το εμπόρευμά τους…

Στην πραγματικότητα, του ΕΙΡ έχει προηγηθεί κατά τι η ΤΕΔ (Τηλεόρασις Ενόπλων Δυνάμεων). Ήδη, από τον Αύγουστο του 1965, στην ταράτσα της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, στην Πατησίων, είναι εγκατεστημένος ιστός 16 μέτρων πάνω στον οποίο στηρίζονται τέσσερις κεραίες και εκπέμπουν σήμα σε αρκετό εύρος πέριξ της Υπηρεσίας. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, ο επιχειρηματίας ηλεκτρικών ειδών Χρίστος Καρασεβντάς δωρίζει στην Υπηρεσία ενισχυμένο πομπό -συντονισμένο στο κανάλι 13- και δύο μηχανές λήψεως, προσβλέποντας στην καθιέρωση της τηλεόρασης και ως εκ τούτου στην πώληση των δεκτών, που πλημμυρίζουν τις αποθήκες του.

Στις 25 Σεπτεμβρίου του 1965 αρχίζουν οι πρώτες εκπομπές της ΤΕΔ στην Αθήνα. Κάποιοι τηλεοπτικοί δέκτες έχουν τοποθετηθεί σε διάφορα σημεία στην πόλη, με πιο μακρινό έναν στην ταβέρνα του Λεωνίδα, στη Βαρυμπόμπη. Αλλά εκεί το σήμα δεν φτάνει καλά και οι τεχνικοί του Στρατού διαπιστώνουν ότι η ισχύς των 20 Watt του χορηγηθέντος πομπού είναι ανεπαρκής. Έτσι, ο Καρασεβντάς παραγγέλνει στο εργοστάσιο της URANIA, στο Μιλάνο, έναν ενισχυτή. Κι ενώ όλοι τελούν εν αναμονή του νέου μηχανήματος, διατηρώντας τις δοκιμαστικές εκπομπές σε περιορισμένη εμβέλεια, ένα νέο γεγονός έρχεται να ρίξει «μαύρο» και σε αυτές. Το κανάλι 13 απ ́ όπου εκπέμπεται το σήμα της τηλεόρασης του Στρατού, διατίθεται στις ραδιοεπικοινωνίες των αεροδρομίων, γεγονός που καθιστά την εκπομπή της ΤΕΔ επικίνδυνη. Έτσι, το σήμα των Ενόπλων Δυνάμεων «πέφτει» και ο ενισχυτής πομπός που φτάνει από το Μιλάνο συντονίζεται αυτή τη φορά στη συχνότητα 10, απ ́ όπου εκπέμπει πλέον έως τις αρχές του θέρους του 1966. Στις 20 Ιουνίου επιχειρείται η μεταφορά πομπού και στούντιο σε παλιές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στα Τουρκοβούνια.

Η ΤΕΔ καλύπτει πια όλο το λεκανοπέδιο και την Αίγινα. Αλλά η πρόσβαση στις νέες εγκαταστάσεις μέσω του κακοτράχαλου και επικίνδυνου δρόμου, μετατρέπεται σε πονοκέφαλο για συνεργάτες και καλεσμένους στις ζωντανές εκπομπές, οι οποίες με τη σειρά τους γίνονται υπό πρωτόγονες συνθήκες. Είσοδος και έξοδος στο στούντιο είναι μία και στην αλλαγή της σκυτάλης από εκπομπή σε εκπομπή η μεταφορά των σκηνικών μετατρέπεται πάντα σε αγώνα δρόμου για τους φαντάρους που είναι επιφορτισμένοι με αυτό το καθήκον και πολλές φορές σε «κινούμενο ντεκόρ» στη πλάτη των παρουσιαστών…
Η αλήθεια είναι ότι πολύ πριν τη δημόσια τηλεόραση, ένας τηλεοπτικός σταθμός, ο πρώτος ιδιωτικός, είχε κάνει ήδη (από το 1964) το ντεμπούτο του στον «αέρα» της Θεσσαλονίκης. Είχε στηθεί από τέσσερις διαφημιστές, οι οποίοι πληροφορούμενοι ότι στην πόλη υπήρχαν 300 δέκτες τηλεοράσεως, που έπαιζαν σερβικό πρόγραμμα, αποφάσισαν να σπάσουν το… μονοπώλιο των γειτόνων και να τραβήξουν το ενδιαφέρον των βορειοελλαδιτών. Ζήτησαν άδεια από την τότε κυβέρνηση και την πήραν περισσότερο για «εθνικούς λόγους», δηλαδή για να αποσπαστεί το ενδιαφέρον της Θεσσαλονίκης από τη Σερβία. Επιπλέον, εκείνη την εποχή ουδεμία προοπτική διεγράφετο, τουλάχιστον στο κοντινό μέλλον, για λειτουργία δημόσιας τηλεόρασης στην πόλη.

Η εισαγωγή πομπού τηλεοράσεως από το εξωτερικό απαγορευόταν κι έτσι οι εμπνευστές του σχεδίου αποτάθηκαν σε έναν Έλληνα κατασκευαστή στην Αθήνα, από τον οποίο νοίκιασαν για 20 μέρες έναν ισχυρό πομπό 1.000 watt (!) που εξέπεμπε στο κανάλι 3. Στην πρώτη δοκιμή, το σήμα κάλυψε όλη την περιοχή μεταξύ Βέροιας, Έδεσσας, Κατερίνης, την απέναντι πλευρά του Ολύμπου και ασφαλώς τη Θεσσαλονίκη. Η «Τηλεόρασις Θεσσαλονίκης» ήταν γεγονός! Το πρόγραμμά της ξεδιπλωνόταν μεταξύ 12.30 και 15.00 και περιελάμβανε σχεδόν τα πάντα. Ειδήσεις, ταινίες, εκπομπές ενημερωτικού και εκπαιδευτικού περιεχομένου. Δεδομένης, δε, της γενικότερης άγνοιας περί την τηλεόραση και τις απαιτήσεις της, υπάλληλοι των διαφημιστών με την παρότρυνση των αφεντικών τους βαπτίσθηκαν παρουσιαστές, κάποιοι και «δημοσιογράφοι», και βρέθηκαν μέσα σε ένα πρωτόγονο στούντιο να συζητούν με καλεσμένους, κυρίως σε εκπομπές πολιτισμού.

Η λειτουργία του σταθμού συνεχίστηκε απρόσκοπτα, ώσπου μία θερινή πρωία του 1970 έφτασε στα χέρια των ιδρυτών του εντολή των συνταγματαρχών υπογεγραμμένη από τον επικεφαλής της πραξικοπηματικής κυβέρνησης Γεώργιο Παπαδόπουλο. Χωρίς αιτιολογία, το κανάλι έπρεπε να κλείσει. Κι έτσι άδοξα πέφτει η αυλαία του πρώτου ιδιωτικού τηλεοπτικού καναλιού.
Βασική λεπτομέρεια που διαφεύγει ίσως την… ιστορική προσοχή, αποτελεί πληροφορία, που έδωσε πριν χρόνια σε συνέντευξή του ο κινηματογραφιστής Άρης Σταύρου. Ο πρώτος «πειρατικός» τηλεοπτικός σταθμός της Ελλάδας λειτούργησε το 1966 (!) και ανήκε σε κάποιον κύριο Παραδείση, ο οποίος είχε στήσει την κάμερα και τον πομπό του στους Αμπελόκηπους και από εκεί εξέπεμπε οπτικοποιημένα θέματα που αφορούσαν τη γειτονιά του!