ΑΠΟΨΕΙΣ: Μια νέα εθνική συμφωνία για το δημόσιο Πανεπιστήμιο

*Του Κυριάκου Αναστασιάδη

Η Ελλάδα συζητά συχνά για την Ανώτατη εκπαίδευση με όρους αριθμών: πόσοι εισάγονται, πόσα Τμήματα λειτουργούν, πόσα νέα Ιδρύματα ιδρύονται. Σπανιότερα θέτουμε το ουσιαστικό ερώτημα: ποιους ανθρώπους, ποιους επιστήμονες και ποια χώρα θέλουμε να διαμορφώσουμε;

Σήμερα, η δημογραφική συρρίκνωση, η Τεχνητή Νοημοσύνη, ο διεθνής ανταγωνισμός και η παρουσία μη κρατικών Πανεπιστημίων καθιστούν ανεπαρκείς τις αποσπασματικές παρεμβάσεις. Χρειαζόμαστε μια νέα εθνική συμφωνία επανασχεδιασμού του μέλλοντος για την Ανώτατη εκπαίδευση, με το ισχυρό δημόσιο Πανεπιστήμιο στον πυρήνα της.

Πρώτα, ας αποσαφηνίσουμε την αποστολή μας. Η Πολιτεία οφείλει να προσφέρει σε κάθε νέο άνθρωπο, ανεξάρτητα από την κοινωνική ή οικονομική αφετηρία του, ίσες ευκαιρίες στη μόρφωση και στη διεκδίκηση πανεπιστημιακών σπουδών, όταν το επιθυμήσει. Η είσοδος, όμως, στο Πανεπιστήμιο και, πολύ περισσότερο, η ολοκλήρωση απαιτητικών σπουδών είναι προσωπική κατάκτηση, δεν είναι υποχρέωση της πολιτείας ούτε νεφελώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Προϋποθέτει προσπάθεια, ικανότητα, επιμονή και ευθύνη. Οι προϋποθέσεις για να μπορούν όλες και όλοι να ανταποκριθούν στις υψηλές απαιτήσεις της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης εξασφαλίζονται στη βασική εκπαίδευση και το Λύκειο. Εκεί υπηρετείται η κοινωνική δικαιοσύνη.

Δεύτερο, ας επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει επιτυχία. Δεν είναι ο αριθμός των πτυχίων που απονέμουμε, αλλά η ποιότητα των αποφοίτων μας: επιστήμονες με βαθιά γνώση, κριτική σκέψη, επιστημονικό ήθος, δημιουργικότητα και ικανότητα συνεργασίας. Άνθρωποι που θα μπορούν όχι μόνο να εργαστούν, αλλά να δημιουργήσουν νέες δυνατότητες για την κοινωνία. Και πολίτες με παιδεία, όχι απλώς επαγγελματίες με προσόντα.

Τρίτο, χρειάζεται τολμηρή αναδιάρθρωση του ακαδημαϊκού χάρτη, με ακαδημαϊκά, δημογραφικά και αναπτυξιακά κριτήρια. Από τον τρόπο εισαγωγής μέχρι τον αριθμό των Ιδρυμάτων, τον αριθμό και το αντικείμενο των Τμημάτων τους και την επικαιροποίηση των προγραμμάτων σπουδών. Χρειαζόμαστε επίσης ισχυρή, διακριτή Ανώτατη τεχνολογική εκπαίδευση, με Πανεπιστήμια Τεχνολογικών Εφαρμογών, με σύγχρονα Εργαστήρια και ουσιαστική σύνδεση με τα επαγγέλματα και την παραγωγή. Η εφαρμοσμένη γνώση δεν είναι κατώτερη γνώση, αλλά χρήσιμη και απαραίτητη γνώση.

Τέταρτο,  εκπαίδευση,  έρευνα και  καινοτομία πρέπει να υπακούουν σε ενιαία στρατηγική. Οι φοιτήτριες και οι φοιτητές να γνωρίζουν την έρευνα από τα πρώτα χρόνια των σπουδών τους. Τα Πανεπιστήμια να συνεργάζονται με Ερευνητικά Κέντρα, επιχειρήσεις και κοινωνικούς φορείς, χωρίς να θυσιάζουν τη βασική έρευνα ή την ακαδημαϊκή ελευθερία. Δεν είναι ακαδημαϊκή υποχώρηση να αναζητούμε λύσεις σε πραγματικά προβλήματα, αλλά εκπλήρωση της δημόσιας αποστολής μας. Ο κάθε νέος επιστήμονας πρέπει να μπορεί να αναγνωρίζει ευκαιρίες, να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, να συνεργάζεται και να μετατρέπει μια ιδέα σε χρήσιμο αποτέλεσμα.

Πέμπτο, πρέπει να αλλάξουμε τον ίδιο τον τρόπο διδασκαλίας. Όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη παράγει απαντήσεις σε δευτερόλεπτα, η αξία της εκπαίδευσης μετατοπίζεται από την αναπαραγωγή της γνώσης στην καλλιέργεια της κρίσης και την ανάπτυξη της δημιουργικότητας. Το Πανεπιστήμιο του μέλλοντος δε θα ξεχωρίζει επειδή διαθέτει την πιο προηγμένη τεχνολογία, αλλά επειδή θα διαμορφώνει ανθρώπους ικανούς να την ελέγχουν, να την αξιολογούν και να τη χρησιμοποιούν με ευθύνη. Και όσο ισχυρότερη γίνεται η τεχνολογία τόσο πιο αναγκαία γίνεται η ανθρωπιστική παιδεία, η ηθική μας ραχοκοκαλιά.

Έκτο, η διεθνοποίηση δεν είναι πολυτέλεια. Ξενόγλωσσα και κοινά προγράμματα, διεθνή ερευνητικά δίκτυα και κινητικότητα φοιτητών, Καθηγητών και προσωπικού μπορούν να καταστήσουν την Ελλάδα ακαδημαϊκό προορισμό. Να μετατρέψουν τη μονόδρομη φυγή ταλέντων σε αμφίδρομη κυκλοφορία γνώσης. Στο νέο περιβάλλον, ο ανταγωνισμός με τα μη κρατικά Ιδρύματα δεν πρέπει να μας φοβίζει. Αρκεί να διέπεται από κοινές απαιτήσεις ποιότητας και να συνοδεύεται από ουσιαστική ενίσχυση και συνεχή υποστήριξη των δημόσιων Πανεπιστημίων με επαρκή χρηματοδότηση, σύγχρονες υποδομές, σύγχρονη φοιτητική μέριμνα και πραγματική θεσμική αυτονομία.

Στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, που μόλις μπήκε στον δεύτερο αιώνα λειτουργίας του, επιχειρούμε αυτή τη μετάβαση: από τη διαχείριση στην αλλαγή, από την εσωστρέφεια στη διεθνή παρουσία, από τις απομονωμένες δράσεις στη σύνδεση εκπαίδευσης, έρευνας και κοινωνίας. Δεν αρκεί να ψηφιοποιήσουμε ένα Πανεπιστήμιο του χθες, αλλά θέλουμε να οικοδομήσουμε το Πανεπιστήμιο του αύριο.

Η νέα εθνική συμφωνία για την Ανώτατη εκπαίδευση δεν πρέπει να μετρηθεί από το πόσα Ιδρύματα θα έχουμε ή πόσα πτυχία θα δώσουμε, αλλά από το πόσους άξιους επιστήμονες θα αναδείξουμε, πόση γνώση θα δημιουργήσουμε και πόση πρόοδο θα επιστρέψουμε στην κοινωνία. Γιατί το δημόσιο Πανεπιστήμιο δεν είναι δημοσιονομικό βάρος. Είναι εθνική υποδομή και πολλαπλασιαστής ισχύος. Αρκεί να τολμήσουμε να το δούμε επιτέλους έτσι.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

*Ο Κυριάκος Αναστασιάδης είναι Πρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου - Καθηγητής Καρδιοχειρουργικής

Νεότερη Παλαιότερη