του Ευάγγελου Τούλη*
Ένα από τα σημαντικά ζητήματα που εξακολουθεί να απασχολεί τη χώρα τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, μετά από τις διαδοχικές εξελίξεις της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας, είναι η μετακίνηση νέων επιστημόνων στο εξωτερικό (braindrain) και η σχετικά περιορισμένη επιστροφή τους στην Ελλάδα (braingain). Το φαινόμενο αφορά τόσο νέους όσο και πιο έμπειρους εξειδικευμένους ιατρούς, οι οποίοι από το 2010 έως το 2020 εγκατέλειψαν μαζικά τη χώρα, με τον συνολικό αριθμό τους να εκτιμάται ότι ξεπερνά τις 20.000. Παρά τις προσπάθειες που καταβάλλει η Πολιτεία τα τελευταία χρόνια για επαναπατρισμό των γιατρών, η προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού υψηλής εξειδίκευσης, εξακολουθεί να αποτελεί μια σημαντική πρόκληση.
Η ρίζα του προβλήματος δεν εντοπίζεται μόνο στα οικονομικά κίνητρα, αλλά και σε ζητήματα που αφορούν στην εκπαίδευση και την επαγγελματική πορεία των νέων ιατρών. Ο τρόπος απόκτησης της ειδικότητας, η μεταπτυχιακή εκπαίδευση, καθώς και οι δυνατότητες επαγγελματικής συνέχειας και αποκατάστασης μετά την ολοκλήρωση της ειδικότητας, αποτελούν κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν τις επιλογές τους. Οι νέοι γιατροί, μετά από τουλάχιστον έξι χρόνια απαιτητικών σπουδών, ένα έτος υπηρεσίας υπαίθρου και για τους άνδρες στρατιωτική θητεία, καλούνται να ξεκινήσουν την εξειδίκευσή τους.
Κι ενώ κατά το παρελθόν σημαντικός αριθμός ειδικευομένων ξεκινούσε την εκπαίδευσή του σε νοσοκομεία της περιφέρειας και τη συνέχιζε σε μεγαλύτερα νοσοκομεία, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αυξημένη προτίμηση για άμεση ένταξη σε νοσοκομεία της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και άλλων μεγάλων αστικών κέντρων. Με αποτέλεσμα αρκετά περιφερειακά νοσοκομεία να βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπα όχι μόνο με την έλλειψη ειδικών γιατρών, αλλά και με μειωμένη προσέλκυση ειδικευομένων, κυρίως στον τομέα των παθολογικών ειδικοτήτων.
Σε ό,τι αφορά τις υποειδικότητες της Παθολογίας, (καρδιολογία, πνευμονολογία, ενδοκρινολογία, γαστρεντερολογία, νεφρολογία, ρευματολογία, αιματολογία, λοιμωξιολογία, ογκολογία, εντατικολογία, επείγουσα ιατρική) το πρόβλημα έγκειται στον πολύ μεγάλο χρόνο ενδιάμεσης αναμονής της τάξης των 4-8 χρόνων για την απόκτηση του τίτλου της ειδικότητας. Αυτό το γεγονός οδηγεί σε μετανάστευση προς χώρες κυρίως της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης, όπου σημαντικός αριθμός των αποδημούντων συνεχίζει την επαγγελματική του σταδιοδρομία, μετά την απόκτηση της ειδικότητας. Επίσης αρκετά μεγάλος αριθμός ειδικών και υψηλής εξειδικεύσεως ιατρών έχει μεταβεί και εργάζεται, πέραν της Ευρώπης και της Κύπρου, σε αραβικές χώρες.
Δομικές παρεμβάσεις στην ιατρική εκπαίδευση και την οργάνωση των υπηρεσιών υγείας
Υπάρχει λύση; Ναι, αλλά απαιτεί μεγάλες τομές σε όλες τις βαθμίδες Υγείας. Για τις υποειδικότητες της Παθολογίας θα έπρεπε ο χρόνος άσκησης στο κομμάτι της Παθολογίας να διαρκεί 3 ή 4 έτη και όχι 1-2 όπως τώρα. Με αυτόν τον τρόπο θα υπερκαλύπτονται οι θέσεις των ειδεικευομένων, θα μειωθεί ο χρόνος αναμονής για την ειδικότητα καθώς και ο αριθμός των μεταναστεύσεων στο εξωτερικό. Επίσης, όλοι οι ιατροί μετά από 3 έτη εκπαίδευσης στην Παθολογία θα πρέπει να μπορούν να συμμετέχουν στο πρόγραμμα εφημεριών του Παθολογικού Τομέα, και όχι μόνο οι παθολόγοι όπως γίνεται σήμερα. Έτσι, θα λυθεί το πρόβλημα της έλλειψης Παθολόγων στα περιφερειακά και νησιωτικά νοσοκομεία. Παράλληλα, θα πρέπει να βελτιωθούν τα ήδη ισχύοντα οικονομικά και άλλου τύπου κίνητρα, όπως η διευκόλυνση στη στέγαση και την επιστημονική ενημέρωση μέσω μέσω διαδικτύου για απομακρυσμένες περιοχές.
Χρειάζεται ακόμη:
-Περαιτέρω ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, με αναβάθμιση του θεσμού του Προσωπικού Ιατρού και επαρκή στελέχωση δημοσίων δομών από ιατρούς των κατάλληλων ειδικοτήτων, κυρίως Παθολογίας και Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής.
-Άρση της μονιμότητας και μείωση μισθού για τους ιατρούς των δημόσιων Δομών που θα επιλέξουν να ασκήσουν την Ιατρική παράλληλα και στον ιδιωτικό τομέα.
-Διαμόρφωση ενός σύγχρονου και ισορροπημένου πλαισίου απασχόλησης για τους ιατρούς του Εθνικού Συστήματος Υγείας, το οποίο θα διασφαλίζει υψηλού επιπέδου υπηρεσίες προς τους πολίτες, θα ενισχύει την παραγωγικότητα και θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα υγείας.
-Αναβάθμιση και επικαιροποίηση των συμβάσεων των ιατρών με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ., ώστε να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες των ασθενών και στις απαιτήσεις άσκησης της ιατρικής πράξης.
-Υποστήριξη του συστήματος παραπομπών (gate keeping) ως εργαλείου καλύτερου συντονισμού της φροντίδας υγείας, μέσα από συνεχή συνεργασία και ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ των ιατρών της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας και των ιατρών των υποειδικοτήτων, με στόχο τη διευκόλυνση και όχι τον περιορισμό της πρόσβασης των πολιτών στις αναγκαίες υπηρεσίες.
-Ενίσχυση μιας αποτελεσματικής, προσβάσιμης και ποιοτικής Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, προκειμένου να αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποσυμφόρηση των δημόσιων νοσοκομείων και τη βελτίωση της συνολικής λειτουργίας του συστήματος υγείας.
-Συνεπής εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας σχετικά με τη χορήγηση φαρμάκων αποκλειστικά κατόπιν ιατρικής συνταγής, με γνώμονα την ασφάλεια των ασθενών και την ορθολογική χρήση των φαρμάκων.
--------------------------------------------------------------------------------
(*) Ο Ευάγγελος Τούλης είναι πρόεδρος της Επαγγελματικής Ένωσης Παθολόγων Ελλάδος