Πρόσφυγες που επιστρέφουν στην Ελλάδα από την ΕΕ αντιμετωπίζουν γραφειοκρατία, αστεγία και κίνδυνο εκμετάλλευσης, σύμφωνα με έρευνα της οργάνωσης NAOMI στη Θεσσαλονίκη.
Πρόσφυγες και εργαζόμενοι της Οικουμενικής Προσφυγικής Βοήθειας ΝΑΟΜΙ στο Casa Base στη Θεσσαλονίκη
-Ρεπορτάζ DW=
Η έκθεση συντάχθηκε μετά από αίτημα του Διοικητικού Δικαστηρίου του Αμβούργου προς την οργάνωση NAOMI, την ώρα που το Νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης της ΕΕ εντατικοποιεί τις επιστροφές αιτούντων άσυλο μεταξύ των κρατών-μελών.
Η Dorothee Vakalis, πρόεδρος και ιδρύτρια της οργάνωσης NAOMI στη Θεσσαλονίκη που γεννήθηκε πριν από δέκα χρόνια από μια ομάδα από γερμανόφωνους και Έλληνες πολίτες μέσα στην ανθρωπιστική κρίση της Ειδομένης, περιγράφει με μελανά χρώματα τη δραματική αύξηση των ανθρώπων που ζητούν βοήθεια, πλήρως εξαθλιωμένοι μετά την επιστροφή τους στην Ελλάδα: «Σπάνια έχουμε δει τόσο απελπισμένους και ψυχικά εξαντλημένους ανθρώπους. Έχουν πίσω τους χρόνια προσφυγιάς και πολλοί επιστρέφουν στην Ελλάδα με βαθιά απογοήτευση και οργή.
Πολλοί πρόσφυγες είναι πλήρως εξαθλιωμένοι μετά την επιστροφή τους στην Ελλάδα
Ένας νεαρός από το Ιράν, που είχε φτάσει σε επίπεδο γερμανικών B2 και είχε δουλειά στη Γερμανία, μας μίλησε για τη Γερμανία σαν να ήταν φυλακή. Και τώρα στην Ελλάδα αντιμέτωπος ξανά με το τίποτα».
Η εύρεση κατοικίας φαντάζει ακατόρθωτη. «Για τους συνεργάτες μας είναι μια μεγάλη πρόκληση και συχνά επιβάρυνση, όταν έρχεται ξανά και ξανά μια απόρριψη από έναν ιδιοκτήτη ακινήτου ή όταν οι χρόνια άρρωστοι δεν λαμβάνουν την απαραίτητη θεραπεία στο νοσοκομείο, δεν βλέπουν φως στο πρόγραμμα Helios», επισημαίνει. Άνθρωποι διαλύονται ψυχολογικά από τον χωρισμό από τις οικογένειές τους που έμειναν πίσω και οικογένειες με παιδιά διανυκτερεύουν ακόμα και στο ύπαιθρο.
Ο φαύλος κύκλος της γραφειοκρατίας
«Οι επιστρέφοντες πρέπει συχνά να προσπαθήσουν μόνοι τους να βρουν στέγη, οικονομική στήριξη από φίλους ή οικογένεια και εργασία. Χωρίς έγκυρα έγγραφα, η πρόσβαση σε νόμιμη εργασία, υγειονομική περίθαλψη, κοινωνικές παροχές ή σε ένα συμβόλαιο ενοικίασης είναι εξαιρετικά δύσκολη», αναφέρει στην Deutsche Welle o ερευνητής Μίχαελ Κίντσλε, ο οποίος συνέταξε την έκθεση.
Η έρευνά του αποκαλύπτει ένα γραφειοκρατικό «κοκτέιλ» που περιλαμβάνει τεράστιες καθυστερήσεις στην ανανέωση των αδειών διαμονής από την υποστελεχωμένη Υπηρεσία Ασύλου, αλλά και την καθυστέρηση του ΕΦΚΑ να ενεργοποιήσει τον ΑΜΚΑ ή τον ΑΜΑ των προσφύγων. Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά: «Δημιουργείται μια κατάσταση νομικής και πρακτικής αβεβαιότητας. Τα άτομα έχουν τυπικά καθεστώς προστασίας, αλλά συχνά δεν μπορούν να ασκήσουν βασικά δικαιώματα χωρίς τα αντίστοιχα έγγραφα».
«Δεν είμαστε μπαλώματα»
Οργανώσεις όπως η NAOMI προσπαθούν να συνδράμουν σε αυτό το κενό. «Δεν μπορούμε και ούτε θέλουμε να αναλάβουμε τον ρόλο των κρατικών οργάνων. Δεν είμαστε "μπαλώματα". Η ένταξη και η συνύπαρξη είναι υποχρέωση του κράτους. Είμαστε μη κερδοσκοπικός, φιλανθρωπικός οργανισμός που θέλουμε να συνεισφέρουμε στην κοινωνική δικαιοσύνη και την κοινωνική συνοχή», ξεκαθαρίζει η Dorothee Vakalis.
«Δεν μπορούμε και ούτε θέλουμε να αναλάβουμε τον ρόλο των κρατικών οργάνων», λέει η Dorothee Vakalis
Την ίδια στιγμή, τα κρατικά προγράμματα αποδεικνύονται σταγόνα στον ωκεανό. Το κυβερνητικό πρόγραμμα HELIOS+ έχει ελάχιστες θέσεις (4.323) σε σχέση με τις ανάγκες των 70.000 και πλέον ανθρώπων που έχουν λάβει προστασία από το 2024, ενώ το αποκαλούμενο «πρόγραμμα γέφυρα» μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας, των 5 εκατομμυρίων ευρώ, έχει καταγράψει μόλις λίγο περισσότερους από 50 συμμετέχοντες. Έτσι, ελάχιστοι επιστρέφοντες πρόσφυγες τα καταφέρνουν για το πρώτο ενοίκιο και τα πρώτα έξοδα.
Εκμετάλλευση, μαύρη εργασία και σεξουαλική βία
«Όταν οι επιστρέφουσες ή οι γυναίκες με καθεστώς προστασίας δεν έχουν ασφαλή στέγη, εξαρτώνται συχνά από τη βοήθεια τρίτων. Αυτή η εξάρτηση μπορεί να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης, όταν προσφέρονται καταλύματα μόνο με αντάλλαγμα σεξουαλικές χάρες» αναφέρει ο Κίντσλε στην Deutsche Welle. Στο πλαίσιο της έρευνας αναφέρθηκαν περιπτώσεις σεξουαλικής βίας μέχρι και βιασμών.
Χωρίς στέγη και κρατική μέριμνα, πολλοί πρόσφυγες οδηγούνται στη μαύρη οικονομία, στην εστίαση, στον τουρισμό, στις κατασκευές και κυρίως στη γεωργία. Εκεί, το χάσμα ισχύος μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου γεννά ακραίες συνθήκες εκμετάλλευσης για τις πιο ευάλωτες ομάδες, όπως οι ανύπαντρες γυναίκες, μόνες μητέρες με μικρά παιδιά, ανάπηροι και άνθρωποι με σοβαρά προβλήματα υγείας. Το κοινωνικό εργαστήρι ραπτικής της NAOMI στη Θεσσαλονίκη προσφέρει έναν πολύτιμο εναλλακτικό χώρο ασφάλειας. Μέσα από τη δική τους σειρά ρούχων με το ηθικό label «Remember Idomeni by NAOMI», οι γυναίκες πρόσφυγες αποκτούν δεξιότητες, μαθαίνουν τη γλώσσα και ξεφεύγουν από τα δίχτυα των κυκλωμάτων ενώ βρίσκουν και θέσεις εργασίας.
Προϊόντα «Remember Idomeni by NAOMI» από το κοινωνικό εργαστήρι ραπτικής
«Πολλοί άνθρωποι θα συνεχίσουν να υφίστανται εκμετάλλευση και να δέχονται κάκιστη μεταχείριση στη μαύρη οικονομία. Όμως, έρχονται σε εμάς υπέροχοι και ταλαντούχοι άνθρωποι, που είναι έτοιμοι να δώσουν τα πάντα για να χτίσουν στην ξενιτιά ένα ασφαλές και ειρηνικό μέλλον για τους ίδιους και τα παιδιά τους», αναφέρει η Dorothee Vakalis. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία με την εφαρμογή του Νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο της ΕΕ, το οποίο προβλέπει την εντατικοποίηση των μεταφορών και επιστροφών αιτούντων άσυλο στις χώρες υποδοχής μεταξύ των κρατών-μελών.
«Το Δουβλίνο πρέπει να αλλάξει»
Τα γερμανικά δικαστήρια καλούνται να λάβουν αποφάσεις σε σημαντικές δίκες σχετικά με το αν επιτρέπεται να επιστραφούν στην Ελλάδα άνθρωποι που έχουν ήδη λάβει καθεστώς προστασίας.
«Ρωτάω τον εαυτό μου ξανά και ξανά πώς μπόρεσε η Γερμανία να συμφωνήσει σε μια τέτοια ρύθμιση. Η Ελλάδα δικαιολογεί τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα με τα μεγάλα βάρη που φέρει στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Το Δουβλίνο πρέπει να αλλάξει προς την κατεύθυνση μιας κοινής ευρωπαϊκής ευθύνης και κατανομής. Τα ανθρώπινα δικαιώματα και το δικαίωμα στο άσυλο είναι αδιαπραγμάτευτα στοιχεία μιας ειρηνικής παγκόσμιας κοινότητας», τονίζει η Vakalis.
Όσο η Ευρώπη επιστρέφει αναγνωρισμένους πρόσφυγες στην Ελλάδα χωρίς να διασφαλίζει ουσιαστικές συνθήκες και προγράμματα ένταξης, το χάσμα ανάμεσα στο δικαίωμα στο άσυλο και στην πραγματική προστασία ολοένα θα μεγαλώνει.
Πρόσφυγες και εργαζόμενοι της Οικουμενικής Προσφυγικής Βοήθειας ΝΑΟΜΙ στο Casa Base στη Θεσσαλονίκη
-Ρεπορτάζ DW=
Η έκθεση συντάχθηκε μετά από αίτημα του Διοικητικού Δικαστηρίου του Αμβούργου προς την οργάνωση NAOMI, την ώρα που το Νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης της ΕΕ εντατικοποιεί τις επιστροφές αιτούντων άσυλο μεταξύ των κρατών-μελών.
Η Dorothee Vakalis, πρόεδρος και ιδρύτρια της οργάνωσης NAOMI στη Θεσσαλονίκη που γεννήθηκε πριν από δέκα χρόνια από μια ομάδα από γερμανόφωνους και Έλληνες πολίτες μέσα στην ανθρωπιστική κρίση της Ειδομένης, περιγράφει με μελανά χρώματα τη δραματική αύξηση των ανθρώπων που ζητούν βοήθεια, πλήρως εξαθλιωμένοι μετά την επιστροφή τους στην Ελλάδα: «Σπάνια έχουμε δει τόσο απελπισμένους και ψυχικά εξαντλημένους ανθρώπους. Έχουν πίσω τους χρόνια προσφυγιάς και πολλοί επιστρέφουν στην Ελλάδα με βαθιά απογοήτευση και οργή.
Πολλοί πρόσφυγες είναι πλήρως εξαθλιωμένοι μετά την επιστροφή τους στην ΕλλάδαΈνας νεαρός από το Ιράν, που είχε φτάσει σε επίπεδο γερμανικών B2 και είχε δουλειά στη Γερμανία, μας μίλησε για τη Γερμανία σαν να ήταν φυλακή. Και τώρα στην Ελλάδα αντιμέτωπος ξανά με το τίποτα».
Η εύρεση κατοικίας φαντάζει ακατόρθωτη. «Για τους συνεργάτες μας είναι μια μεγάλη πρόκληση και συχνά επιβάρυνση, όταν έρχεται ξανά και ξανά μια απόρριψη από έναν ιδιοκτήτη ακινήτου ή όταν οι χρόνια άρρωστοι δεν λαμβάνουν την απαραίτητη θεραπεία στο νοσοκομείο, δεν βλέπουν φως στο πρόγραμμα Helios», επισημαίνει. Άνθρωποι διαλύονται ψυχολογικά από τον χωρισμό από τις οικογένειές τους που έμειναν πίσω και οικογένειες με παιδιά διανυκτερεύουν ακόμα και στο ύπαιθρο.
Ο φαύλος κύκλος της γραφειοκρατίας
«Οι επιστρέφοντες πρέπει συχνά να προσπαθήσουν μόνοι τους να βρουν στέγη, οικονομική στήριξη από φίλους ή οικογένεια και εργασία. Χωρίς έγκυρα έγγραφα, η πρόσβαση σε νόμιμη εργασία, υγειονομική περίθαλψη, κοινωνικές παροχές ή σε ένα συμβόλαιο ενοικίασης είναι εξαιρετικά δύσκολη», αναφέρει στην Deutsche Welle o ερευνητής Μίχαελ Κίντσλε, ο οποίος συνέταξε την έκθεση.
Ο Μίχαελ Κίντσλε επισημαίνει τα γραφειοκρατικά εμπόδια που συναντούν οι πρόσφυγες που επιστρέφουν στην Ελλάδα
Η έρευνά του αποκαλύπτει ένα γραφειοκρατικό «κοκτέιλ» που περιλαμβάνει τεράστιες καθυστερήσεις στην ανανέωση των αδειών διαμονής από την υποστελεχωμένη Υπηρεσία Ασύλου, αλλά και την καθυστέρηση του ΕΦΚΑ να ενεργοποιήσει τον ΑΜΚΑ ή τον ΑΜΑ των προσφύγων. Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά: «Δημιουργείται μια κατάσταση νομικής και πρακτικής αβεβαιότητας. Τα άτομα έχουν τυπικά καθεστώς προστασίας, αλλά συχνά δεν μπορούν να ασκήσουν βασικά δικαιώματα χωρίς τα αντίστοιχα έγγραφα».
«Δεν είμαστε μπαλώματα»
Οργανώσεις όπως η NAOMI προσπαθούν να συνδράμουν σε αυτό το κενό. «Δεν μπορούμε και ούτε θέλουμε να αναλάβουμε τον ρόλο των κρατικών οργάνων. Δεν είμαστε "μπαλώματα". Η ένταξη και η συνύπαρξη είναι υποχρέωση του κράτους. Είμαστε μη κερδοσκοπικός, φιλανθρωπικός οργανισμός που θέλουμε να συνεισφέρουμε στην κοινωνική δικαιοσύνη και την κοινωνική συνοχή», ξεκαθαρίζει η Dorothee Vakalis.
«Δεν μπορούμε και ούτε θέλουμε να αναλάβουμε τον ρόλο των κρατικών οργάνων», λέει η Dorothee VakalisΤην ίδια στιγμή, τα κρατικά προγράμματα αποδεικνύονται σταγόνα στον ωκεανό. Το κυβερνητικό πρόγραμμα HELIOS+ έχει ελάχιστες θέσεις (4.323) σε σχέση με τις ανάγκες των 70.000 και πλέον ανθρώπων που έχουν λάβει προστασία από το 2024, ενώ το αποκαλούμενο «πρόγραμμα γέφυρα» μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας, των 5 εκατομμυρίων ευρώ, έχει καταγράψει μόλις λίγο περισσότερους από 50 συμμετέχοντες. Έτσι, ελάχιστοι επιστρέφοντες πρόσφυγες τα καταφέρνουν για το πρώτο ενοίκιο και τα πρώτα έξοδα.
Εκμετάλλευση, μαύρη εργασία και σεξουαλική βία
«Όταν οι επιστρέφουσες ή οι γυναίκες με καθεστώς προστασίας δεν έχουν ασφαλή στέγη, εξαρτώνται συχνά από τη βοήθεια τρίτων. Αυτή η εξάρτηση μπορεί να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης, όταν προσφέρονται καταλύματα μόνο με αντάλλαγμα σεξουαλικές χάρες» αναφέρει ο Κίντσλε στην Deutsche Welle. Στο πλαίσιο της έρευνας αναφέρθηκαν περιπτώσεις σεξουαλικής βίας μέχρι και βιασμών.
Χωρίς στέγη και κρατική μέριμνα, πολλοί πρόσφυγες οδηγούνται στη μαύρη οικονομία, στην εστίαση, στον τουρισμό, στις κατασκευές και κυρίως στη γεωργία. Εκεί, το χάσμα ισχύος μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου γεννά ακραίες συνθήκες εκμετάλλευσης για τις πιο ευάλωτες ομάδες, όπως οι ανύπαντρες γυναίκες, μόνες μητέρες με μικρά παιδιά, ανάπηροι και άνθρωποι με σοβαρά προβλήματα υγείας. Το κοινωνικό εργαστήρι ραπτικής της NAOMI στη Θεσσαλονίκη προσφέρει έναν πολύτιμο εναλλακτικό χώρο ασφάλειας. Μέσα από τη δική τους σειρά ρούχων με το ηθικό label «Remember Idomeni by NAOMI», οι γυναίκες πρόσφυγες αποκτούν δεξιότητες, μαθαίνουν τη γλώσσα και ξεφεύγουν από τα δίχτυα των κυκλωμάτων ενώ βρίσκουν και θέσεις εργασίας.
Προϊόντα «Remember Idomeni by NAOMI» από το κοινωνικό εργαστήρι ραπτικής«Πολλοί άνθρωποι θα συνεχίσουν να υφίστανται εκμετάλλευση και να δέχονται κάκιστη μεταχείριση στη μαύρη οικονομία. Όμως, έρχονται σε εμάς υπέροχοι και ταλαντούχοι άνθρωποι, που είναι έτοιμοι να δώσουν τα πάντα για να χτίσουν στην ξενιτιά ένα ασφαλές και ειρηνικό μέλλον για τους ίδιους και τα παιδιά τους», αναφέρει η Dorothee Vakalis. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία με την εφαρμογή του Νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο της ΕΕ, το οποίο προβλέπει την εντατικοποίηση των μεταφορών και επιστροφών αιτούντων άσυλο στις χώρες υποδοχής μεταξύ των κρατών-μελών.
«Το Δουβλίνο πρέπει να αλλάξει»
Τα ανθρώπινα δικαιώματα και το δικαίωμα στο άσυλο είναι αδιαπραγμάτευτα
Τα γερμανικά δικαστήρια καλούνται να λάβουν αποφάσεις σε σημαντικές δίκες σχετικά με το αν επιτρέπεται να επιστραφούν στην Ελλάδα άνθρωποι που έχουν ήδη λάβει καθεστώς προστασίας.
«Ρωτάω τον εαυτό μου ξανά και ξανά πώς μπόρεσε η Γερμανία να συμφωνήσει σε μια τέτοια ρύθμιση. Η Ελλάδα δικαιολογεί τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα με τα μεγάλα βάρη που φέρει στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Το Δουβλίνο πρέπει να αλλάξει προς την κατεύθυνση μιας κοινής ευρωπαϊκής ευθύνης και κατανομής. Τα ανθρώπινα δικαιώματα και το δικαίωμα στο άσυλο είναι αδιαπραγμάτευτα στοιχεία μιας ειρηνικής παγκόσμιας κοινότητας», τονίζει η Vakalis.
Όσο η Ευρώπη επιστρέφει αναγνωρισμένους πρόσφυγες στην Ελλάδα χωρίς να διασφαλίζει ουσιαστικές συνθήκες και προγράμματα ένταξης, το χάσμα ανάμεσα στο δικαίωμα στο άσυλο και στην πραγματική προστασία ολοένα θα μεγαλώνει.
Tags
ΕΥΡΩΠΗ