Στη Σλοβακία ο παραδοσιακός οικισμός Βλκόλινετς έχει ανακηρυχθεί Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά της UNESCO. Όμως ο υπερτουρισμός έχει αρχίσει να ενοχλεί τους κατοίκους.
Γενική άποψη του παραδοσιακού οικισμού Βλκόλινετς
Αν κρίνουμε από τους τίτλους και τα πρωτοσέλιδα που έχει προκαλέσει ο οικισμός Βλκόλινετς της κεντρικής Σλοβακίας σε μέσα παγκόσμιας εμβέλειας, το συμπέρασμα είναι ότι οι κάτοικοι του χωριού θέλουν να αποκηρύξουν τον τίτλο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Εντάξει, δεν είναι ακριβώς έτσι. Το πρόβλημα δεν είναι η UNESCO, όπως δείχνουν οι συζητήσεις με τους ντόπιους, το πρόβλημα είναι η πίεση του υπερτουρισμού.
«Οι αγενείς ενοχλούν...»
Εσωτερική διακόσμηση σπιτιού στον οικισμό
«Όσοι έρχονται με ταπεινότητα για να θαυμάσουν το χωριό και για να καταλάβουν τον τρόπο ζωής μας, θα ειναι πάντα καλοδεχούμενοι, αυτοί δεν με ενοχλούν» λέει στην Deutsche Welle o 68χρονος Άντον Σαμπούχα. Αλλά όπως επισημαίνει, «αυτοί που ενοχλούν, είναι οι αγενείς»
Ο Σαμπούχα διηγείται την ιστορία του χωριού, καθώς μας υποδέχεται έξω από την ξύλινη μονοκατοικία του. Η γυναίκα του μας φέρνει έναν δίσκο με λουκουμάδες. Ο ίδιος λέει ότι θυμάται ακόμη τις εποχές που ζούσαν στο Βλκόλινετς πάνω από 200 άτομα. Σήμερα όμως, οι μόνιμοι κάτοικοι δεν ξεπερνούν τους 17.
Προφανώς δεν προκάλεσε η UNESCO το πρόβλημα. Ήδη από το 1977, επί κομμουνιστικού καθεστώτος, ο οικισμός είχε χαρακτηρισθεί Μνημείο Λαϊκής Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς. Αλλά από το 1993, όταν η UNESCO τον συμπεριέλαβε στον δικό της Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες. Πολλοί επισκέπτες είναι σαν να έχουν ξεχάσει ότι υπάρχουν άνθρωποι που ζουν μόνιμα στο συγκεκριμένο μέρος.
«Παντελής έλλειψη ιδιωτικότητας»
Μερική άποψη του οικισμού τον χειμώνα
Όπως λέει ο Άντον Σαμπούχα, «βγαίνεις στην αυλή να πιεις έναν καφέ με τους φίλους σου και αμέσως έρχεται ο πρώτος τουρίστας. 'Τι γίνεται; Πώς είναι η ζωή εδώ;' σε ρωτάει. Μετά από λίγο έρχεται ένας δεύτερος, αμέσως μετά ένας τρίτος». Τελικά, ο Άντον Σαμπούχα αποφάσισε να τοποθετήσει δύο πινακίδες στην είσοδο της αυλής του. Η μία λέει «Απαγορεύεται η είσοδος» και η άλλη λέει «Όχι φωτογραφίες». Παρά ταύτα, λέει, κάθε τόσο τουρίστες μπαίνουν στην αυλή του, ποδοπατούν τα λουλούδια του και γενικότερα αντιμετωπίζουν το Βλκόλινετς ως αξιοθέατο και όχι ως ένα κανονικό χωριό με μόνιμους κατοίκους. «Υπάρχουν κάποιοι που βλέπουν την πινακίδα 'Όχι φωτογραφίες' και πάνε να βγάλουν φωτογραφία, δεν σέβονται την ιδιωτικότητά σου» τονίζει ο 68χρονος.
Κατά την άποψή του, η μεγαλύτερη απώλεια είναι η σταδιακή εξαφάνιση του παραδοσιακού τρόπου ζωής. Κανείς δεν περιποιείται τα παρτέρια, κανείς δεν ασχολείται με τα χωράφια. Πολλοί από τους παλιούς αγρότες έχουν αποδημήσει. Και ο τουρισμός δεν μπορεί να αντισταθμίσει αυτή την απώλεια. Οι μόνιμοι κάτοικοι του Βλκόλινετς εισπράττουν κάθε χρόνο γύρω στα 400 ευρώ από τις πωλήσεις εισιτηρίων στους τουρίστες, αλλά «με αυτά τα χρήματα δεν πληρώνεις ούτε τη θέρμανση του χειμώνα» λέει ο Άντον Σαμπούχα. «Οι τουρίστες βλέπουν μόνο ξύλινα σπίτια, εμείς βλέπουμε ανθρώπους σε αυτά τα σπίτια. Ξέρουμε ακριβώς ποιος έζησε ή ποιος μένει σε κάθε σπίτι...»
«Ένας ζωντανός οικισμός»
Η γοητεία του χωριού έγκειται ακριβώς στο ότι κατοικείται ακόμη, λέει από την πλευρά της στην Deutsche Welle η Ζυστίν, τουρίστρια από τη Γαλλία. «Συνήθως αυτοί οι οικισμοί είναι σαν μουσεία, εδώ όμως υπάρχει ακόμη κόσμος που κατοικεί μόνιμα και αυτό είναι κάτι μοναδικό» επισημαίνει.
Από την άλλη πλευρά, κατανοεί την αγανάκτηση μερικών κατοίκων και την επιθυμία τους να αποκηρύξουν τον τίτλο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. «Όταν έχεις κόσμο να τριγυρίζει συνεχώς γύρω από το χωριό σου, αυτό μπορεί να γίνει δυσάρεστο κάποια στιγμή», επισημαίνει. «Την ίδια στιγμή ωστόσο, ο τουρισμός στηρίζει την περιοχή αυτή. Δύσκολο να πεις τι είναι προτιμότερο...»
«Να προστατεύσουμε την Πολιτιστική Κληρονομιά»
Δεν συμφωνούν όλοι ότι το πρόβλημα είναι η UNESCO. Ο Μίρο Πάρομπεκ, από την αρμόδια τουριστική αρχή, παραδέχεται ότι η τουριστική ανάπτυξη συνεπάγεται και κάποιες «προκλήσεις». Αλλά όπως τονίζει, η λύση είναι να διαχειριστούμε καλύτερα τον τίτλο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, όχι να τον καταργήσουμε. «Κορυφαία μας προτεραιότητα είναι να διαφυλάξουμε την παραδοσιακή αρχιτεκτονική» λέει ο Μίρο Πάρομπεκ. «Αλλά και να διατηρήσουμε τον οικισμό ζωντανό, να στηρίξουμε τους ανθρώπους που έχουν παραμείνει εδώ».
Για να γίνουν όλα αυτά, υπογραμμίζει, η Δημοτική Αρχή ανταποκρίθηκε στο αίτημα να σταματήσουν τα μεγάλα «φεστιβάλ» και να αντικατασταθούν με πολιτιστικές εκδηλώσεις μικρότερης εμβέλειας, ενώ οι κάτοικοι του χωριού παραμένουν σε συνεχή επαφή με τοπικούς αξιωματούχους στα πλαίσια μίας «ομάδας εργασίας». Επίσης, οι κάτοικοι καλούνται να συμμετάσχουν σε προγράμματα επιδοτήσεων για την αναπαλαίωση ιστορικών κτιρίων, ενώ παράλληλα προσφέρει στους ηλικιωμένους δωρεάν μεταφορά, δύο φορές την εβδομάδα, στη γειτονική πόλη Ρουζόμπεροκ.
«Δύσκολη η ισορροπία»
Ο Μίρο Πάρομπεκ παραδέχεται ότι δεν ήταν εύκολη η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των πολιτών και τη φιλόξενη υποδοχή των επισκεπτών. Πολλά από τα αισιόδοξα σχέδια για την περιοχή παραμένουν ακόμη στα χαρτιά.
Φιλόδοξα σχέδια για τον τουρισμό στην περιοχή έχει ο Μίρο Πάρομπεκ
Το Ρουζόμπεροκ, για παράδειγμα, είχε αναζητήσει χρηματοδότηση στη Νορβηγία για μία σειρά παρεμβάσεων, που θα αντιστάθμιζαν την πίεση του υπερ-τουρισμού στο χωριό. Σε αυτά περιλαμβάνεται η δημιουργία σταθμού Park and Ride, η ανάδειξη μονοπατιών και ορειβατικών διαδρομών, η αποκατάσταση των παραδοσιακών αναβαθμίδων και η μετατροπή του παλιού σχολείου σε κοινοτικό και πολιτιστικό κέντρο. Η υλοποίηση του σχεδίου, υποστηρίζει ο Πάρομπεκ, θα προσέφερε και περισσότερες ευκαιρίες στους μόνιμους κατοίκους, που θα μπορούσαν να δουλέψουν ως ξεναγοί ή επιστάτες.
Τελικά ο Άντον Σαμπούχα αποτελεί μειοψηφία με το αίτημά του να αποκηρυχθεί η Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομικά της UNESCO. Άλλωστε η ίδια η UNESCO έχει ανακαλέσει μόλις τρεις φορές μία απόφαση για ένταξη στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η πρώτη «διαγραφή» αφορούσε την Κοιλάδα του ποταμού Έλβα στην πόλη της Δρέσδης μετά από την κατασκευή νέας γέφυρας με λωρίδες ταχείας κυκλοφορίας στην περιοχή, η δεύτερη τις βικτωριανές αποβάθρες στο Λίβερπουλ της Αγγλίας και η τρίτη ένα καταφύγιο άγριας ζωής στο Ομάν.
Και στις τρεις περιπτώσεις η UNESCO έλαβε μόνη της τη σχετική απόφαση, θεωρώντας ότι έγιναν παρεμβάσεις, οι οποίες πληττουν ανεπανόρθωτα την ποιότητα των πολιτιστικών θησαυρών. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει προηγούμενο ενός οικισμού ή μίας χώρας, που να ζητούν διαγραφή από τον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Και το Βλκόλινετς μάλλον δεν θέλει να κάνει την αρχή...
Ρομπ Κάμερον
Επιμέλεια: Γιάννης Παπαδημητρίου -D.W
Γενική άποψη του παραδοσιακού οικισμού Βλκόλινετς
Αν κρίνουμε από τους τίτλους και τα πρωτοσέλιδα που έχει προκαλέσει ο οικισμός Βλκόλινετς της κεντρικής Σλοβακίας σε μέσα παγκόσμιας εμβέλειας, το συμπέρασμα είναι ότι οι κάτοικοι του χωριού θέλουν να αποκηρύξουν τον τίτλο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Εντάξει, δεν είναι ακριβώς έτσι. Το πρόβλημα δεν είναι η UNESCO, όπως δείχνουν οι συζητήσεις με τους ντόπιους, το πρόβλημα είναι η πίεση του υπερτουρισμού.
«Οι αγενείς ενοχλούν...»
Εσωτερική διακόσμηση σπιτιού στον οικισμό«Όσοι έρχονται με ταπεινότητα για να θαυμάσουν το χωριό και για να καταλάβουν τον τρόπο ζωής μας, θα ειναι πάντα καλοδεχούμενοι, αυτοί δεν με ενοχλούν» λέει στην Deutsche Welle o 68χρονος Άντον Σαμπούχα. Αλλά όπως επισημαίνει, «αυτοί που ενοχλούν, είναι οι αγενείς»
Ο Σαμπούχα διηγείται την ιστορία του χωριού, καθώς μας υποδέχεται έξω από την ξύλινη μονοκατοικία του. Η γυναίκα του μας φέρνει έναν δίσκο με λουκουμάδες. Ο ίδιος λέει ότι θυμάται ακόμη τις εποχές που ζούσαν στο Βλκόλινετς πάνω από 200 άτομα. Σήμερα όμως, οι μόνιμοι κάτοικοι δεν ξεπερνούν τους 17.
Προφανώς δεν προκάλεσε η UNESCO το πρόβλημα. Ήδη από το 1977, επί κομμουνιστικού καθεστώτος, ο οικισμός είχε χαρακτηρισθεί Μνημείο Λαϊκής Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς. Αλλά από το 1993, όταν η UNESCO τον συμπεριέλαβε στον δικό της Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες. Πολλοί επισκέπτες είναι σαν να έχουν ξεχάσει ότι υπάρχουν άνθρωποι που ζουν μόνιμα στο συγκεκριμένο μέρος.
«Παντελής έλλειψη ιδιωτικότητας»
Μερική άποψη του οικισμού τον χειμώναΌπως λέει ο Άντον Σαμπούχα, «βγαίνεις στην αυλή να πιεις έναν καφέ με τους φίλους σου και αμέσως έρχεται ο πρώτος τουρίστας. 'Τι γίνεται; Πώς είναι η ζωή εδώ;' σε ρωτάει. Μετά από λίγο έρχεται ένας δεύτερος, αμέσως μετά ένας τρίτος». Τελικά, ο Άντον Σαμπούχα αποφάσισε να τοποθετήσει δύο πινακίδες στην είσοδο της αυλής του. Η μία λέει «Απαγορεύεται η είσοδος» και η άλλη λέει «Όχι φωτογραφίες». Παρά ταύτα, λέει, κάθε τόσο τουρίστες μπαίνουν στην αυλή του, ποδοπατούν τα λουλούδια του και γενικότερα αντιμετωπίζουν το Βλκόλινετς ως αξιοθέατο και όχι ως ένα κανονικό χωριό με μόνιμους κατοίκους. «Υπάρχουν κάποιοι που βλέπουν την πινακίδα 'Όχι φωτογραφίες' και πάνε να βγάλουν φωτογραφία, δεν σέβονται την ιδιωτικότητά σου» τονίζει ο 68χρονος.
Κατά την άποψή του, η μεγαλύτερη απώλεια είναι η σταδιακή εξαφάνιση του παραδοσιακού τρόπου ζωής. Κανείς δεν περιποιείται τα παρτέρια, κανείς δεν ασχολείται με τα χωράφια. Πολλοί από τους παλιούς αγρότες έχουν αποδημήσει. Και ο τουρισμός δεν μπορεί να αντισταθμίσει αυτή την απώλεια. Οι μόνιμοι κάτοικοι του Βλκόλινετς εισπράττουν κάθε χρόνο γύρω στα 400 ευρώ από τις πωλήσεις εισιτηρίων στους τουρίστες, αλλά «με αυτά τα χρήματα δεν πληρώνεις ούτε τη θέρμανση του χειμώνα» λέει ο Άντον Σαμπούχα. «Οι τουρίστες βλέπουν μόνο ξύλινα σπίτια, εμείς βλέπουμε ανθρώπους σε αυτά τα σπίτια. Ξέρουμε ακριβώς ποιος έζησε ή ποιος μένει σε κάθε σπίτι...»
«Ένας ζωντανός οικισμός»
Η γοητεία του χωριού έγκειται ακριβώς στο ότι κατοικείται ακόμη, λέει από την πλευρά της στην Deutsche Welle η Ζυστίν, τουρίστρια από τη Γαλλία. «Συνήθως αυτοί οι οικισμοί είναι σαν μουσεία, εδώ όμως υπάρχει ακόμη κόσμος που κατοικεί μόνιμα και αυτό είναι κάτι μοναδικό» επισημαίνει.
Από την άλλη πλευρά, κατανοεί την αγανάκτηση μερικών κατοίκων και την επιθυμία τους να αποκηρύξουν τον τίτλο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. «Όταν έχεις κόσμο να τριγυρίζει συνεχώς γύρω από το χωριό σου, αυτό μπορεί να γίνει δυσάρεστο κάποια στιγμή», επισημαίνει. «Την ίδια στιγμή ωστόσο, ο τουρισμός στηρίζει την περιοχή αυτή. Δύσκολο να πεις τι είναι προτιμότερο...»
Ο Άντον Σαμπούχα δεν ενθουσιάζεται με τον τίτλο της UNESCO
«Να προστατεύσουμε την Πολιτιστική Κληρονομιά»
Δεν συμφωνούν όλοι ότι το πρόβλημα είναι η UNESCO. Ο Μίρο Πάρομπεκ, από την αρμόδια τουριστική αρχή, παραδέχεται ότι η τουριστική ανάπτυξη συνεπάγεται και κάποιες «προκλήσεις». Αλλά όπως τονίζει, η λύση είναι να διαχειριστούμε καλύτερα τον τίτλο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, όχι να τον καταργήσουμε. «Κορυφαία μας προτεραιότητα είναι να διαφυλάξουμε την παραδοσιακή αρχιτεκτονική» λέει ο Μίρο Πάρομπεκ. «Αλλά και να διατηρήσουμε τον οικισμό ζωντανό, να στηρίξουμε τους ανθρώπους που έχουν παραμείνει εδώ».
Για να γίνουν όλα αυτά, υπογραμμίζει, η Δημοτική Αρχή ανταποκρίθηκε στο αίτημα να σταματήσουν τα μεγάλα «φεστιβάλ» και να αντικατασταθούν με πολιτιστικές εκδηλώσεις μικρότερης εμβέλειας, ενώ οι κάτοικοι του χωριού παραμένουν σε συνεχή επαφή με τοπικούς αξιωματούχους στα πλαίσια μίας «ομάδας εργασίας». Επίσης, οι κάτοικοι καλούνται να συμμετάσχουν σε προγράμματα επιδοτήσεων για την αναπαλαίωση ιστορικών κτιρίων, ενώ παράλληλα προσφέρει στους ηλικιωμένους δωρεάν μεταφορά, δύο φορές την εβδομάδα, στη γειτονική πόλη Ρουζόμπεροκ.
«Δύσκολη η ισορροπία»
Ο Μίρο Πάρομπεκ παραδέχεται ότι δεν ήταν εύκολη η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των πολιτών και τη φιλόξενη υποδοχή των επισκεπτών. Πολλά από τα αισιόδοξα σχέδια για την περιοχή παραμένουν ακόμη στα χαρτιά.
Φιλόδοξα σχέδια για τον τουρισμό στην περιοχή έχει ο Μίρο ΠάρομπεκΤο Ρουζόμπεροκ, για παράδειγμα, είχε αναζητήσει χρηματοδότηση στη Νορβηγία για μία σειρά παρεμβάσεων, που θα αντιστάθμιζαν την πίεση του υπερ-τουρισμού στο χωριό. Σε αυτά περιλαμβάνεται η δημιουργία σταθμού Park and Ride, η ανάδειξη μονοπατιών και ορειβατικών διαδρομών, η αποκατάσταση των παραδοσιακών αναβαθμίδων και η μετατροπή του παλιού σχολείου σε κοινοτικό και πολιτιστικό κέντρο. Η υλοποίηση του σχεδίου, υποστηρίζει ο Πάρομπεκ, θα προσέφερε και περισσότερες ευκαιρίες στους μόνιμους κατοίκους, που θα μπορούσαν να δουλέψουν ως ξεναγοί ή επιστάτες.
Τελικά ο Άντον Σαμπούχα αποτελεί μειοψηφία με το αίτημά του να αποκηρυχθεί η Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομικά της UNESCO. Άλλωστε η ίδια η UNESCO έχει ανακαλέσει μόλις τρεις φορές μία απόφαση για ένταξη στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η πρώτη «διαγραφή» αφορούσε την Κοιλάδα του ποταμού Έλβα στην πόλη της Δρέσδης μετά από την κατασκευή νέας γέφυρας με λωρίδες ταχείας κυκλοφορίας στην περιοχή, η δεύτερη τις βικτωριανές αποβάθρες στο Λίβερπουλ της Αγγλίας και η τρίτη ένα καταφύγιο άγριας ζωής στο Ομάν.
Και στις τρεις περιπτώσεις η UNESCO έλαβε μόνη της τη σχετική απόφαση, θεωρώντας ότι έγιναν παρεμβάσεις, οι οποίες πληττουν ανεπανόρθωτα την ποιότητα των πολιτιστικών θησαυρών. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει προηγούμενο ενός οικισμού ή μίας χώρας, που να ζητούν διαγραφή από τον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Και το Βλκόλινετς μάλλον δεν θέλει να κάνει την αρχή...
Ρομπ Κάμερον
Επιμέλεια: Γιάννης Παπαδημητρίου -D.W
Tags
ΕΥΡΩΠΗ