ΕΠΡΕΠΕ να περάσουν τουλάχιστον 50 χρόνια, ώστε ένας δηµοσιογράφος, γνωστός για την ευρύτητα αντιλήψεών του στα ελληνοτουρκικά, ο Μεχµέτ Αλί Μπιράντ, να µπορέσει να αναφερθεί σ’ εκείνα τα δραµατικά γεγονότα. Ο Αλί Μπιραντ έγραψε (πριν 22 χρόνια) µε σπάνια για Τούρκο ειλικρίνεια, στην Turkish Daily News (Σεπτέµβρης του 2005), το πιο κάτω αρθράκι, µε τίτλο “Η ντροπή των Σεπτεµβριανών” (1):
“Είµαι ένας από τους επιζώντες αυτόπτες µάρτυρες των γεγονότων που συνέβησαν στην Κωνσταντινούπολη, πριν 50 χρόνια. Τότε ήµουν 14 ετών. ∆εν καταλάβαινα γιατί έγιναν όσα έγιναν. Ωστόσο, το πέρας του χρόνου µε έκανε να καταλάβω τη σοβαρότητα των γεγονότων αυτών και πάντα θα φέρω µέσα µου τη ν τ ρ ο π ή γι αυτά τα γεγονότα. Παρότι ήταν το µόνο τέτοιου είδους περιστατικό, για το οποίο το τουρκικό κράτος επίσηµα παραδέχθηκε την ενοχή του και προσπάθησε να αποζηµιώσει τα θύµατά του, συνεχίζει να βαραίνει στη συνείδησή µας.
Ποτέ δεν θα µπορέσω να ξεχάσω. Ακόµα θυµάµαι αυτά που είδα στην περιοχή Μπεϊογλού µε µεγάλη δυσκολία. Έπρεπε να πάω στο Γυµνάσιο του Γαλατασαράι. Έφτασα στην περιοχή Μπεϊογλού µε µεγάλη δυσκολία. Όταν πήγα στο Τουνελ από το Καράκιοϊ, έµεινα ά ν α υ δ ο ς. Η σκηνή ήταν σοκαριστική. Ο πελώριος δρόµος έµοιαζε µε εµπόλεµη ζώνη, µε σπασµένα τα παράθυρα πολλών µαγαζιών στις δυο πλευρές του δρόµου και µε τα είδη τους σπαρµένα παντού στο δρόµο. Οι περαστικοί άρπαζαν ό,τι έβρισκαν µπροστά τους. Η σκηνή έµοιαζε σαν να ήταν η Ηµέρα της Κρίσης. Ήµουνα παιδί και δεν είχα ιδέα τι είχε συµβεί.
Αυτό που παρατήρησα αµέσως ήταν ότι ενώ κάποια µαγαζιά λεηλατούνταν, άλλα παρέµειναν άθικτα. Κοίταξα και είδα ότι υπήρχαν τουρκικές σηµαίες κρεµασµένες στα παράθυρα των µαγαζιών που δεν είχαν λεηλατηθεί, ενώ εκείνα που είχαν λεηλατηθεί είχαν ελληνικά ονόµατα στις επιγραφές τους… Αυτή η σκηνή έχει µείνει πάντα µαζί µου. Παρότι έχει περάσει µισός αιώνας, ακόµα α ν α τ ρ ι χ ι ά ζ ω, όταν τη θυµάµαι. Όταν διάβασα στις εφηµερίδες την επόµενη ηµέρα, αντιλήφθηκα την έκταση του ζητήµατος.
Στον δρόµο όπου κατοικούσαµε εµείς τότε, οι περισσότεροι γείνονές µας ήταν Έλληνες. Ήταν οι κ α λ ύ τ ε ρ ο ι φίλοι µου. Ξαφνικά κλείστηκαν µέσα στα σπίτια τους. ∆εν µιλούσαν σε κανέναν. Φοβούνταν ότι θα τους επιτεθούν. Εγώ ήµουν υπερβολικά µικρός για να καταλάβω. Γιατί να τους επιτεθούν; Γιατί ήταν διαφορετικοί εκείνοι από εµένα;
Οι ελληνικές οικογένειες στη γειτονιά µας άρχισαν να µετακοµίζουν. Μετά το 1963 κανένας τους δεν είχε µείνει. Έφυγαν από την Κωνσταντινούπολή. Πήραν µαζί τους ένα σηµαντικό πολιτισµό, ένα διαφορετικό “χρώµα” και τρόπο ζωής. Μας άφησαν µόνους να ζήσουµε τις ά χ ρ ω µ ε ς ζωές µας. Αργότερα, γεµίσαµε τ ύ ψ ε ι ς. Όµως, ήταν υπερβολικά αργά”
ΑΡΧΕΙΟ
Οι καταγραφές απο εκείνες τις ημέρες, καταγράφηκαν απο πολλούς και θα θυμίζουν στους αιώνες αυτές τις βαρβαρότητες:
Οι καταστροφές στο εσωτερικό του Ιερού Ναού του Αγίου Κωνσταντίνου από το πογκρόμ του 1955
«Η όλη ατμόσφαιρα ήταν ηλεκτρισμένη εναντίον των Ελλήνων, ότι κάτι θα συμβεί. Βρισκόμουν στις 5 το απόγευμα στον Τοπχανά, κοντά στην προκυμαία του Γαλατά. Εκεί, στο δρόμο που ανεβαίνει προς τα Ιταλικά Νοσοκομεία, βλέπω στρατιωτικά αυτοκίνητα και φορτηγά. Βλέπω να βγαίνουν άνθρωποι από μέσα, άλλοι με στρατιωτικά και άλλοι με πολιτικά.
»Ήταν στρατιώτες που βγάζαν τα στρατιωτικά και φορούσαν πολιτικά.
»[…] Κάπου στο άγαλμα του Ατατούρκ έβγαζαν πύρινους λόγους, οι οποίοι κατέληξαν μ’ αυτό το κάλεσμα: “Τώρα που χτυπήσαν και κατέστρεψαν το σπίτι του Πατέρα μας, κι εμείς να τους καταστρέψουμε τα σπίτια τους και τα μαγαζιά τους”. Δόθηκε το σύνθημα και όρμησαν αμέσως επάνω στα καταστήματα».
Με αυτά τα λόγια περιέγραφε το 2006 την απαρχή των θλιβερών γεγονότων που έμειναν στη συλλογική συνείδηση ως «Σεπτεμβριανά» ο Δημήτρης Καλούμενος, ο φωτορεπόρτερ που έδωσε εικόνα στη φρίκη του τουρκικού φανατισμού. Στη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει τότε σε έναν από τους διαδόχους του στη θέσεη του επίσημου φωτογράφου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, τον Νικόλαο Μαγγίνα, ο Καλούμενος περιέγραφε λεπτομερώς όσα έζησε εκείνη τη νύχτα, αλλά και το πώς κατόρθωσε να φυγαδεύσει τα φιλμ με τα πολύτιμα ντοκουμέντα.
Από τις χαρακτηριστικές φωτογραφίες του Δ. Καλούμενου
Στο βιβλίο του Το θαύμα – Μια πραγματική ιστορία, ο Λεωνίδας Κουμάκης περιγράφει: «Το πρώτο κατάστημα που δέχθηκε επίθεση ήταν το καφενείο “Επτάλοφος” στην Πλατεία Ταξίμ. Ο όχλος εισέβαλε στο καφενείο σαν αγέλη μαινόμενων ταύρων και ισοπέδωσε τα πάντα: τζάμια, τραπέζια, καρέκλες, μπουφέδες, ποτήρια, φλιτζάνια. […]
»Λίγο παρακάτω ένα μπακάλικο με ιδιοκτήτες δύο Έλληνες ηλικιωμένους. Ο γέρος με ένα εκπληκτικό κουράγιο στάθηκε μπροστά στο μαγαζί του λέγοντας στον όχλο: “Φύγετε απ’ εδώ! Εμείς ζούμε σ’ αυτό το μέρος έξι γενεές και δεν μπορείτε να μας πειράξετε”. Ήταν τα τελευταία λόγια της ζωής του.
»Ο όχλος όρμησε επάνω του, σε λίγα λεπτά το μαγαζί του είχε διαλυθεί και ο γέρος ήταν το πρώτο θύμα της εφιαλτικής εκείνης νύχτας. Η γυναίκα του διασώθηκε κουρνιασμένη σε μια γωνιά, για να πεθάνει λίγο αργότερα από το σοκ που δέχθηκε εκείνο το βράδυ».
Η μανία είναι αποτυπωμένη στο πρόσωπο του φανατισμένου Τούρκου
Πρόσφατα, και χάρη στο «Μωσαϊκό» του Δήμου Καλαμαριάς, είδαν το φως της δημοσιότητας και άλλες φωτογραφίες από εκείνες τις τραγικές ώρες, με αντικείμενο κυρίως τις ελληνικές εκκλησίες που βρέθηκαν στο διάβα του αφηνιασμένου όχλου.
Ενδεικτικά, ανάμεσα στα «θύματα» ήταν ο Άγιος Νικόλαος και η Μονή Χριστού στον Γαλατά, η Μονή Ξηροκρήνης, η Αγία Κυριακή Κοντοσκαλίου και η Αγία Παρασκευή του Βαθύλακκου.
Σπασμένα μανουάλια, καμένες εικόνες, κατεστραμμένα τέμπλα και ιερά σκεύη μαρτυρούν τα όσα συνέβησαν. Η δημοσιοποίησή τους αποτελεί τεράστια συμβολή της Ενώσεως Ομογενών εκ Κωνσταντινουπόλεως Βορείου Ελλάδος. Επιλέξαμε κάποιες, μπορείτε όμως να τις βρείτε στο The Hellenic Mosaic μαζί με χιλιάδες άλλες ιστορικές φωτογραφίες από το 1821 έως σήμερα.
Ο ιερέας των Αγίων Θεοδώρων Βλάγκας και πατέρας του μητροπολίτη του οικουμενικού θρόνου Πέργης, Κ. Ευαγγέλου μετά τον τραυματισμό του κατά το πογκρόμ του 1955
Λείψανα Αγίας Τράπεζας που γλίτωσαν από τις επιδρομές του Πογκρόμ
Η καταστροφή των ιερών σκευών του Ιερού Ναού του Αγίου Νικολάου του Γαλατά
Η καταστροφή των ιστορικών κειμηλίων του Ναού της Ευαγγελίστριας της Ταυτάλας (πηγή φωτογραφιών: Ένωσις Ομογενών εκ Κωνσταντινουπόλεως
/ the-hellenic-mosaic.gr)
πηγη:pontos news
ΑΡΧΕΙΟ