Όλο και περισσότερες γυναίκες από τη Μέση Ανατολή τα καταφέρνουν ως κωμικοί στη σκηνή. Είναι η επιτυχία τους το κλειδί για την επόμενη γενιά κοριτσιών;
Η Σάρα Χαμντάν, συγγραφέας του βιβλίου «Τι θα σκεφτεί ο κόσμος;»
«Είμαι κι εγώ έκπληκτη που τα κατάφερα στην ώρα μου. Άργησα, επειδή έπρεπε να ετοιμάσουμε ένα γεύμα για είκοσι άτομα... επειδή μια οικογενειακή φίλη είπε ότι μπορεί να περάσει να μας χαιρετήσει», λέει η Μία Άλμας, μια ανερχόμενη κωμικός παλαιστινιακής καταγωγής στη Νέα Υόρκη, ανοίγοντας την παράστασή της σε μια stand-up comedy.
Ενώ η Μία είναι ένας φανταστικός χαρακτήρας στο πρόσφατα δημοσιευμένο πρώτο μυθιστόρημα της Σάρα Χαμντάν, «Τι θα σκεφτεί ο κόσμος;», η πλοκή υπογραμμίζει την αυξανόμενη επιτυχία των γυναικών από τον αραβικό κόσμο ως stand-up κωμικών σε όλη τη Μέση Ανατολή. «Τα τελευταία χρόνια, η ερμηνεία έχει αναδειχθεί ως ένα ουσιαστικό μέσο για την ενδυνάμωση των γυναικών και την κοινωνική κριτική σε μέρη του αραβικού κόσμου», δήλωσε στην DW η Ελχάμ Μανέα, πολιτική επιστήμονας με έδρα την Ελβετία που ειδικεύεται στις σπουδές του Κόλπου και της Μέσης Ανατολής. «Αυτή η ορατότητα έχει σημασία, οι γυναίκες φτάνουν στο κοινό πολύ πέρα από τους κύκλους των ακτιβιστών ή της ελίτ».
Ενώ πολλές μικρότερες εκδηλώσεις σε όλη την περιοχή φιλοξενούν ήδη γυναίκες κωμικούς που εμφανίζονται στα αραβικά, οι γυναίκες στα μεγάλα φεστιβάλ κωμωδίας της περιοχής στο Άμπου Ντάμπι, το Ντουμπάι, το Αμμάν και το Ριάντ εξακολουθούσαν να είναι μετρημένες στα δάχτυλα φέτος. Τον Σεπτέμβριο του 2025, τρεις γυναίκες εμφανίστηκαν στο Φεστιβάλ Κωμωδίας του Ριάντ. Υπήρχαν 47 άνδρες κωμικοί.
Χιουμοριστικές ρίζες
Η δύναμη των πλατφορμών
Νεαρές γυναίκες στο Ιράν
Επιπλέον, οι κωμικοί δεν εξαρτώνται πλέον από παραδοσιακές πλατφόρμες όπως τηλεοπτικούς σταθμούς, διοργανωτές εκδηλώσεων ή σκηνοθέτες. «Έχουμε τη δύναμη στα χέρια μας με τα κινητά τηλέφωνα», δήλωσε η Σάρα Χαμντάν στην DW. Ακολουθεί τις αγαπημένες της Άραβες κωμικούς, Σανίγια Αμπάς, Roxy και Mina, στο Instagram. Έχουν από 5.000 έως 500.000 ακόλουθους η καθεμία. Το 2023, ο τηλεοπτικός σταθμός OSN των Εμιράτων πρόβαλε επίσης το "Stand Up! Ya Arab!", την πρώτη του είδους της κωμική σειρά με 56 Άραβες κωμικούς, συμπεριλαμβανομένων 17 γυναικών. Έχει λάβει εξαιρετική βαθμολογία 8,4 στα 10 στην πλατφόρμα International Movie Database (IMDb).
Η επιτυχία των ανερχόμενων γυναικών κωμικών είναι πιθανό να χρησιμεύσει ως πρότυπο για τις μελλοντικές γενιές κοριτσιών στη Μέση Ανατολή. «Ενώ τα πρότυπα συνεχίζουν να αναδύονται, οι δομικοί περιορισμοί πρέπει να καταργηθούν για να διασφαλιστεί ότι η επιτυχία τους δεν θα είναι η εξαίρεση αλλά ο κανόνας, καθώς η επόμενη γενιά κοριτσιών αξίζει κάτι περισσότερο από έμπνευση», δήλωσε η Μοέζ Ντοράιντ, Περιφερειακή Διευθύντρια του ΟΗΕ για τις Αραβικές Κοινότητες.
«Αξίζουν πρόσβαση σε ευκαιρίες, αλλά αν οι τρέχουσες τάσεις συνεχιστούν, η ισότητα των φύλων στα αραβικά κράτη θα επιτευχθεί σε 185 χρόνια», είπε, προσθέτοντας ότι «αυτό είναι πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα».
Τζένιφερ Χόλαϊς
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός -D.W
Η Σάρα Χαμντάν, συγγραφέας του βιβλίου «Τι θα σκεφτεί ο κόσμος;»
«Είμαι κι εγώ έκπληκτη που τα κατάφερα στην ώρα μου. Άργησα, επειδή έπρεπε να ετοιμάσουμε ένα γεύμα για είκοσι άτομα... επειδή μια οικογενειακή φίλη είπε ότι μπορεί να περάσει να μας χαιρετήσει», λέει η Μία Άλμας, μια ανερχόμενη κωμικός παλαιστινιακής καταγωγής στη Νέα Υόρκη, ανοίγοντας την παράστασή της σε μια stand-up comedy.
Ενώ η Μία είναι ένας φανταστικός χαρακτήρας στο πρόσφατα δημοσιευμένο πρώτο μυθιστόρημα της Σάρα Χαμντάν, «Τι θα σκεφτεί ο κόσμος;», η πλοκή υπογραμμίζει την αυξανόμενη επιτυχία των γυναικών από τον αραβικό κόσμο ως stand-up κωμικών σε όλη τη Μέση Ανατολή. «Τα τελευταία χρόνια, η ερμηνεία έχει αναδειχθεί ως ένα ουσιαστικό μέσο για την ενδυνάμωση των γυναικών και την κοινωνική κριτική σε μέρη του αραβικού κόσμου», δήλωσε στην DW η Ελχάμ Μανέα, πολιτική επιστήμονας με έδρα την Ελβετία που ειδικεύεται στις σπουδές του Κόλπου και της Μέσης Ανατολής. «Αυτή η ορατότητα έχει σημασία, οι γυναίκες φτάνουν στο κοινό πολύ πέρα από τους κύκλους των ακτιβιστών ή της ελίτ».
Ενώ πολλές μικρότερες εκδηλώσεις σε όλη την περιοχή φιλοξενούν ήδη γυναίκες κωμικούς που εμφανίζονται στα αραβικά, οι γυναίκες στα μεγάλα φεστιβάλ κωμωδίας της περιοχής στο Άμπου Ντάμπι, το Ντουμπάι, το Αμμάν και το Ριάντ εξακολουθούσαν να είναι μετρημένες στα δάχτυλα φέτος. Τον Σεπτέμβριο του 2025, τρεις γυναίκες εμφανίστηκαν στο Φεστιβάλ Κωμωδίας του Ριάντ. Υπήρχαν 47 άνδρες κωμικοί.
Χιουμοριστικές ρίζες
Τα χιουμοριστικά έργα έχουν μακρά ιστορία στη Μέση Ανατολή
«Τα χιουμοριστικά έργα έχουν μακρά ιστορία στη Μέση Ανατολή και αποτελούν πλούσιο μέρος του πολιτισμού μας», δήλωσε η συγγραφέας Σάρα Χαμντάν σε συνέντευξή της στην DW. Για παράδειγμα, το αιγυπτιακό θέατρο και οι ταινίες γνώρισαν μεγάλη φήμη τη δεκαετία του 1930, και οι τηλεοπτικές εκπομπές με σλάπστικ αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους της αραβικής βιομηχανίας ψυχαγωγίας εδώ και δεκαετίες. Η αγάπη της Χαμντάν για την κωμωδία τη βοήθησε επίσης ως δημοσιογράφο, όταν μετακόμισε από τη Νέα Υόρκη στο Ντουμπάι πριν από 15 χρόνια. Για το πρώτο της άρθρο, το οποίο επικεντρώθηκε στην κωμωδία στη Μέση Ανατολή, γνώρισε τον Τζαμίλ Αμπού-Ουαρντέχ, ο οποίος είχε κάνει μια ομιλία σε TED για την κωμωδία και το πώς να διδάσκει κανείς τη συγγραφή κωμωδίας. «Κατέληξα να πάρω συνέντευξη από τον άντρα που έγινε σύζυγός μου», θυμάται με ένα χαμόγελο. Το ζευγάρι μοιράζεται το πάθος του για την κωμωδία από τότε. «Πηγαίνουμε σε παραστάσεις σε τακτική βάση», είπε η Χαμντάν. «Υπάρχει όρεξη για γυναίκες κωμικούς στην περιοχή», επιβεβαίωσε ο Σύριος κωμικός Όλα Μσάραφ σε συνέντευξή του στο περιοδικό Grazia το 2023.
Ωστόσο, στο ίδιο άρθρο, η Αιγύπτια κωμικός Ρεέμ Ναμπίλ αποκάλυψε ότι για εκείνη, το να είναι γυναίκα κωμικός σημαίνει συνεχή σύγκριση της δουλειάς της με αυτή των ανδρών ομολόγων της. «Η δυσκολία που αντιμετωπίζω είναι ότι οι άνθρωποι μας συγκρίνουν με άνδρες κωμικούς. Μας φέρνουν τον έναν εναντίον του άλλου σαν να είμαστε εδώ για να ανταγωνιστούμε και να αποδείξουμε ότι η μία είναι πιο αστεία από την άλλη», είπε.
Η κωμωδία έχει όρια στην ελευθερία του λόγου.
«Η κωμωδία δεν καταργεί τις ιεραρχίες των φύλων», επιβεβαιώνει η Μανέα. «Οι γυναίκες κωμικοί συχνά ελέγχονται πιο αυστηρά από τους άνδρες και ορισμένα θέματα παραμένουν δύσκολα ή επικίνδυνα να αντιμετωπιστούν». Σε αντίθεση με πολλούς επιτυχημένους διεθνείς stand-up κωμικούς, οι παραστάσεις τόσο από άνδρες όσο και από γυναίκες σε μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής τείνουν να αποφεύγουν την πολιτική, το σεξ και τις βωμολοχίες κατά τη διάρκεια των επίσημων φεστιβάλ. Οι διοργανωτές φέρονται να περιορίζουν τι μπορεί και τι δεν μπορεί να ειπωθεί πριν από τις εκδηλώσεις.
Ωστόσο, εκτός των επίσημων κυκλωμάτων φεστιβάλ, υπάρχει πολιτική κωμωδία και πολλοί Άραβες και αραβικής διασποράς κωμικοί ασχολούνται με ένα ευρύτερο φάσμα θεμάτων. «Με την πάροδο του χρόνου, αυτό που φαίνεται λεκτικό και φυσιολογικό έχει διευρυνθεί», επισημαίνει η Μανέα. «Επιπλέον, τοποθετώντας τις γυναίκες στο επίκεντρο του χιούμορ αντί για την κρίση, η κωμική ερμηνεία έχει βοηθήσει στην επαναρύθμιση του τρόπου με τον οποίο οι φωνές, οι απογοητεύσεις και η εξουσία των γυναικών γίνονται αντιληπτές στη δημόσια κουλτούρα». Κατά την άποψή της, ο αντίκτυπος σπάνια είναι εμφανώς πολιτικός, αλλά μάλλον έγκειται στην ορατότητα, την επανάληψη και τον τόνο.
«Η κωμωδία επιτρέπει στις γυναίκες να αντιμετωπίζουν τον γάμο, την οικογενειακή πίεση, την εργασία, την αξιοπρέπεια και τα διπλά μέτρα και σταθμά χωρίς να παρουσιάζουν τα σχόλιά τους ως ιδεολογική αντιπαράθεση», εξηγεί. Το γέλιο κάνει αυτές τις εμπειρίες κοινωνικά ευανάγνωστες, συχνά φτάνοντας σε κοινό που μπορεί να αντιστέκεται στον σαφή φεμινιστικό λόγο, διαπιστώνει.
«Τα χιουμοριστικά έργα έχουν μακρά ιστορία στη Μέση Ανατολή και αποτελούν πλούσιο μέρος του πολιτισμού μας», δήλωσε η συγγραφέας Σάρα Χαμντάν σε συνέντευξή της στην DW. Για παράδειγμα, το αιγυπτιακό θέατρο και οι ταινίες γνώρισαν μεγάλη φήμη τη δεκαετία του 1930, και οι τηλεοπτικές εκπομπές με σλάπστικ αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους της αραβικής βιομηχανίας ψυχαγωγίας εδώ και δεκαετίες. Η αγάπη της Χαμντάν για την κωμωδία τη βοήθησε επίσης ως δημοσιογράφο, όταν μετακόμισε από τη Νέα Υόρκη στο Ντουμπάι πριν από 15 χρόνια. Για το πρώτο της άρθρο, το οποίο επικεντρώθηκε στην κωμωδία στη Μέση Ανατολή, γνώρισε τον Τζαμίλ Αμπού-Ουαρντέχ, ο οποίος είχε κάνει μια ομιλία σε TED για την κωμωδία και το πώς να διδάσκει κανείς τη συγγραφή κωμωδίας. «Κατέληξα να πάρω συνέντευξη από τον άντρα που έγινε σύζυγός μου», θυμάται με ένα χαμόγελο. Το ζευγάρι μοιράζεται το πάθος του για την κωμωδία από τότε. «Πηγαίνουμε σε παραστάσεις σε τακτική βάση», είπε η Χαμντάν. «Υπάρχει όρεξη για γυναίκες κωμικούς στην περιοχή», επιβεβαίωσε ο Σύριος κωμικός Όλα Μσάραφ σε συνέντευξή του στο περιοδικό Grazia το 2023.
Ωστόσο, στο ίδιο άρθρο, η Αιγύπτια κωμικός Ρεέμ Ναμπίλ αποκάλυψε ότι για εκείνη, το να είναι γυναίκα κωμικός σημαίνει συνεχή σύγκριση της δουλειάς της με αυτή των ανδρών ομολόγων της. «Η δυσκολία που αντιμετωπίζω είναι ότι οι άνθρωποι μας συγκρίνουν με άνδρες κωμικούς. Μας φέρνουν τον έναν εναντίον του άλλου σαν να είμαστε εδώ για να ανταγωνιστούμε και να αποδείξουμε ότι η μία είναι πιο αστεία από την άλλη», είπε.
Η κωμωδία έχει όρια στην ελευθερία του λόγου.
«Η κωμωδία δεν καταργεί τις ιεραρχίες των φύλων», επιβεβαιώνει η Μανέα. «Οι γυναίκες κωμικοί συχνά ελέγχονται πιο αυστηρά από τους άνδρες και ορισμένα θέματα παραμένουν δύσκολα ή επικίνδυνα να αντιμετωπιστούν». Σε αντίθεση με πολλούς επιτυχημένους διεθνείς stand-up κωμικούς, οι παραστάσεις τόσο από άνδρες όσο και από γυναίκες σε μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής τείνουν να αποφεύγουν την πολιτική, το σεξ και τις βωμολοχίες κατά τη διάρκεια των επίσημων φεστιβάλ. Οι διοργανωτές φέρονται να περιορίζουν τι μπορεί και τι δεν μπορεί να ειπωθεί πριν από τις εκδηλώσεις.
Ωστόσο, εκτός των επίσημων κυκλωμάτων φεστιβάλ, υπάρχει πολιτική κωμωδία και πολλοί Άραβες και αραβικής διασποράς κωμικοί ασχολούνται με ένα ευρύτερο φάσμα θεμάτων. «Με την πάροδο του χρόνου, αυτό που φαίνεται λεκτικό και φυσιολογικό έχει διευρυνθεί», επισημαίνει η Μανέα. «Επιπλέον, τοποθετώντας τις γυναίκες στο επίκεντρο του χιούμορ αντί για την κρίση, η κωμική ερμηνεία έχει βοηθήσει στην επαναρύθμιση του τρόπου με τον οποίο οι φωνές, οι απογοητεύσεις και η εξουσία των γυναικών γίνονται αντιληπτές στη δημόσια κουλτούρα». Κατά την άποψή της, ο αντίκτυπος σπάνια είναι εμφανώς πολιτικός, αλλά μάλλον έγκειται στην ορατότητα, την επανάληψη και τον τόνο.
«Η κωμωδία επιτρέπει στις γυναίκες να αντιμετωπίζουν τον γάμο, την οικογενειακή πίεση, την εργασία, την αξιοπρέπεια και τα διπλά μέτρα και σταθμά χωρίς να παρουσιάζουν τα σχόλιά τους ως ιδεολογική αντιπαράθεση», εξηγεί. Το γέλιο κάνει αυτές τις εμπειρίες κοινωνικά ευανάγνωστες, συχνά φτάνοντας σε κοινό που μπορεί να αντιστέκεται στον σαφή φεμινιστικό λόγο, διαπιστώνει.
Η δύναμη των πλατφορμών
Νεαρές γυναίκες στο ΙράνΕπιπλέον, οι κωμικοί δεν εξαρτώνται πλέον από παραδοσιακές πλατφόρμες όπως τηλεοπτικούς σταθμούς, διοργανωτές εκδηλώσεων ή σκηνοθέτες. «Έχουμε τη δύναμη στα χέρια μας με τα κινητά τηλέφωνα», δήλωσε η Σάρα Χαμντάν στην DW. Ακολουθεί τις αγαπημένες της Άραβες κωμικούς, Σανίγια Αμπάς, Roxy και Mina, στο Instagram. Έχουν από 5.000 έως 500.000 ακόλουθους η καθεμία. Το 2023, ο τηλεοπτικός σταθμός OSN των Εμιράτων πρόβαλε επίσης το "Stand Up! Ya Arab!", την πρώτη του είδους της κωμική σειρά με 56 Άραβες κωμικούς, συμπεριλαμβανομένων 17 γυναικών. Έχει λάβει εξαιρετική βαθμολογία 8,4 στα 10 στην πλατφόρμα International Movie Database (IMDb).
Η επιτυχία των ανερχόμενων γυναικών κωμικών είναι πιθανό να χρησιμεύσει ως πρότυπο για τις μελλοντικές γενιές κοριτσιών στη Μέση Ανατολή. «Ενώ τα πρότυπα συνεχίζουν να αναδύονται, οι δομικοί περιορισμοί πρέπει να καταργηθούν για να διασφαλιστεί ότι η επιτυχία τους δεν θα είναι η εξαίρεση αλλά ο κανόνας, καθώς η επόμενη γενιά κοριτσιών αξίζει κάτι περισσότερο από έμπνευση», δήλωσε η Μοέζ Ντοράιντ, Περιφερειακή Διευθύντρια του ΟΗΕ για τις Αραβικές Κοινότητες.
«Αξίζουν πρόσβαση σε ευκαιρίες, αλλά αν οι τρέχουσες τάσεις συνεχιστούν, η ισότητα των φύλων στα αραβικά κράτη θα επιτευχθεί σε 185 χρόνια», είπε, προσθέτοντας ότι «αυτό είναι πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα».
Τζένιφερ Χόλαϊς
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός -D.W
Tags
ΕΥΡΩΠΗ